Όταν δεν γίνεται το δρομολόγιο ή καρτέρι στη νύχτα για .. φορτηγάκι;

«Ήταν να γίνει το δρομολόγιο και τελικά δεν θα γίνει»… Κοιταχτήκαμε.

Στην αρχή μας φάνηκε ψεύτικο, μετά όμως, όσο η ώρα κυλούσε, συνειδητοποιούσαμε ότι είναι τελικά έτσι.  Ναι!  Απλά, το δρομολόγιο, το λεωφορείο της γραμμής που ήταν να φτάσει στο χωριό με το σούρουπο για να αναχωρήσει πρωί-πρωί δεν θα γινόταν και όσο κι αν κοιτούσαμε ψηλά πέρα κατά το διάσελο,  αυτό δεν θα ερχόταν.

Συνεχίσαμε λίγο να χαζεύουμε, λες και θέλαμε να ακούσουμε κάποια άλλη κουβέντα, που θα διόρθωνε την προηγούμενη ή την ηχώ του λεωφορείου.  Τίποτα!

Ο κόσμος συνέχιζε τις ασχολίες του στο χωριό Σαμαρίνα του νομού Γρεβενών (1), το δειλινό ήταν όμορφο και η βόλτα άρχισε να φουντώνει ανήμερα της τελευταίας γιορτής των βουνίσιων – το Γεννέσιο της Θεοτόκου, 8 Σεπτεμβρίου – πριν οι άνθρωποι πάρουν τον δρόμο για  τις πόλεις του κάμπου.

1
Ατενίζοντας τη Βασιλίτσα από το χ. Περιβόλι – Αβδέλλα

Είχαμε κάμποσες μέρες που τριγυρνούσαμε στα βουνά Βασιλίτσα, Γομάρα, Σμόλικας (2).  Είχαμε χορτάσει από παραστάσεις, είχε στεγνώσει ατέλειωτες φορές ο ιδρώτας πάνω μας, τα χείλια μας είχαν χάσει μέρες τώρα την υγρασία τους, είχαν πονέσει τα πόδια μας και η πλάτη και μετά τα πρώτα καμώματα είχε εγκαταλείψει κάθε διαμαρτυρία οριστικά.

Καθίσαμε στο πεζούλι της μεγάλης εκκλησίας, της Παναγίας  και για λίγο μείναμε αμίλητοι, κοιτάζοντας μια κατά τη ράχη και μια προς τις φωνές των παιδιών, που συνέχιζαν να παίζουν μπάλα σε πείσμα στο σκοτάδι που έπεφτε σιγά-σιγά.  Η μεγάλη αυλή-πλατεία ανάμεσα στο τεράστιο πέτρινο σχολείο και την επίσης μεγάλη μονόκλιτη βασιλική εκκλησία γνώριζε δόξες και ας μην ήταν δεκαπενταύγουστος.

2
Με τους βοσκούς στις πλαγιές της Βασιλίτσας

Μέχρι να πέσει τελείως το σκοτάδι, ώσπου να αναγκασθούν τα παιδιά να αφήσουν το παιγνίδι, διάφορες σκέψεις για το τι θα μπορούσαμε να κάνουμε  ανεβοκατέβαιναν στο κεφάλι μας, αλλά μόνον εκεί, γιατί ήμασταν ήδη αρκετά κουρασμένοι για να τις υλοποιήσουμε κιόλας.

Αυτή την ώρα προτιμούσαμε να ξεκουραστούμε.  Κάθε άλλη ιδέα πέρασε και ξεφούσκωσε γρήγορα, τη στιγμή που η μπάλα των παιδιών κύλησε μακριά και ο καυγάς άρχισε γρήγορα, τόσο γρήγορα που εξελίχθηκε κανονικά σε μάχη.  Πάνω στον καυγά το σκοτάδι τα σκέπασε όλα.  Η διαμάχη συνεχίστηκε καθ’ οδόν προς τα σπίτια τους και σε λίγο το προαύλιο τυλίχτηκε στην ησυχία του.  Σύραμε τα σακίδια μέχρι το υπόστεγο της εκκλησίας και βολευτήκαμε ιδανικά στο πεζούλι της.

3
Στις πλαγιές της Βασιλίτσας

Όση ώρα το μαγείρεμα κράτησε απολαύσαμε την ηρεμία της νύκτας που έπεφτε, που ‘για ατυχία της’ όμως το φεγγάρι ήταν ολόγιομο και πριν καλά-καλά σκοτεινιάσει, ξανάγινε ο τόπος μέρα.  Τ’ αστέρια χάθηκαν και το φεγγάρι κάθισε αγέρωχα καταμεσής στο προαύλιο.

Τον προβληματισμό μας για το πώς θα φύγουμε απ’ το χωριό τον ξεχάσαμε, αφού το στομάχι είχε διαμαρτυρηθεί από ώρα και η κούραση είχε συμμαχήσει με την πείνα.  Το γεύμα ήταν λιτό αλλά ουσιαστικό.  Συνήλθαμε σε λίγο καθώς τα πράγματα είχαν μπει ξανά στη θέση τους. Είπαμε να ξεκουραστούμε για λίγες ώρες και πολύ νωρίς θα επιχειρούσαμε να βρούμε κάποια λύση στο πρόβλημά μας.

Λίγο πριν χωθώ για τα καλά στον υπνόσακο έφερα στο νου τα λόγια που τόσες φορές μας είπαν οι κάτοικοι του χωριού στη βόλτα τους, ότι «σαν βγείτε πολύ πρωί στη γέφυρα θα βρείτε σίγουρα αμάξι για τα Γρεβενά».

4
Στο καφενείο του χ. Αβδέλλα

Χαμογέλασα.  «Κάτι θα γίνει, αλλά..» σκέφθηκα.  Αυτή η αβεβαιότητα, του τι θα γίνει,  έδινε στην περιπλάνησή μας μια νέα διάσταση. Μπορεί να είχαμε διασχίσει βουνά, να ανεβοκατεβήκαμε διάσελα και κορφές αλλά η περιπέτεια δεν είχε τελειώσει.  Ο δρόμος της επιστροφής ήταν μακρύς και αβέβαιος.

Οι ώρες περνούσαν…   Πέρασαν μεσάνυχτα και η αγρύπνια έγινε συντροφιά.  Κάποια στιγμή εμφανίστηκε και ο σκύλος με το κουδούνι του.  Πλησίασε, μας μύρισε και έφυγε, γεμίζοντας τη νύκτα με χιλιάδες ήχους.

5
Αδελφοί Μανάκια, πρωτοπόροι κινηματογραφιστές στα Βαλκάνια

Κόντευε να φθάσει η ώρα που είχαμε προγραμματίσει να σηκωθούμε και καιρός ήταν πια να το κάνουμε.  Ο σύντροφός μου, που άλλες φορές δεν θα το συζητούσε να ανοίξει τα μάτια του τέτοια ώρα, τώρα με το πρώτο σκούντημα πετάχτηκε.  Μαζέψαμε τα πράγματα, γεμίσαμε τα σακίδια και γρήγορα πήραμε το δρόμο μέσα στη νύκτα.  Διασχίσαμε το χωριό, και βγήκαμε στο γεφύρι πάνω στο Σαμαρινιώτικο ρέμα, στην είσοδο του χωριού, τοποθεσία Δασονομείο, πάνω απ’ τη ρεματιά που κατέβαινε απ’ τις κορφές Βούζι και Αλέξανδρος Διάκος (Ντελιχμέτ) του Σμόλικα.

Στο φως του φεγγαριού κοίταξα το ρολόι που έδειχνε πέντε.  «Περίφημα», φώναξα, «έχουμε κάμποσο χρόνο». Μέσα στη νύχτα δεν φαινόταν τίποτε γύρω μας.  Το μόνο που προσέξαμε ήταν ν’ ακουμπήσουμε στα προστατευτικά του γεφυριού και όχι να βρεθούμε κάτω απ’ αυτό.

6
Στο χ. Σαμαρίνα I

Η δροσιά των πρώτων πρωινών ωρών δεν άργησε να μας συναντήσει. Ήρθε στο γεφύρι και μας έκανε παρέα και εμείς από ευγένεια φορέσαμε ότι είχαμε και δεν είχαμε, ακόμη και αυτές τις κουκούλες.  Δεν έβγαινε τίποτα.  Η ψύχρα ήταν περισσότερο από αισθητή.  Αρχίσαμε τις βόλτες, αν και δεν μπορούσαμε να κάνουμε και πολλά.  Το ρέμα μας σημάδευε.

Φάνηκαν  κάποια φώτα.  Ελπίδες ότι θα ξεκολλούσαμε.  Μέσα στη νύχτα αρχίσαμε να κουνάμε χέρια και στόματα, ότι «πάμε για Γρεβενά», αλλά το αυτοκίνητο πέρασε χωρίς να σταματήσει και μείναμε με τον θόρυβο.  Ακολούθησαν ακόμη δύο-τρία φορτηγά, που όμως όλα πήγαιναν, όπως μας είπαν, εκεί γύρω στα μαντριά, για την πρωινή φροντίδα των ζωντανών.

7
Επί της οδού Οπλαρχηγού. Τσεκούρα, Παντοπωλείον

Από μακριά  ένα άλογο με αναβάτη φάνηκε, εκεί που περιμέναμε για αυτοκίνητο.  Σαν σίμωσε το άλογο τσίνησε, ο αναβάτης του τα χρειάστηκε -κόντεψε να τον ρίξει κάτω το άλογο –  και πάσχιζε βλάχικα να το ηρεμήσει, και εμείς αμήχανοι, χωρίς να ξέρουμε τι να κάνουμε κι ας γινόντουσαν όλα αυτά λόγω της δικής μας παρουσίας. Αφού το έφερε στα καλά του, του φωνάξαμε στη γλώσσα μας για να ηρεμήσει ο άνθρωπος.  Νύχτα ήταν, φαντάσματα μοιάζαμε, κόντεψε να τον σκοτώσει το άλογο.  Πέρασε ο άνθρωπος για τη δουλειά του, αλλά σίγουρα θα σταυροκοπιέται ακόμη με το τι του έτυχε μέσα στη νύχτα.

8
Στο χ. Σαμαρίνα ΙΙ

Εν τω μεταξύ αυτοκίνητα αγροτικά περνούσαν.  Τα φώτα τους έπαιζαν στα στενά του χωριού και γρήγορα κολλούσαν κοντά στο γεφύρι.  Μέσα στη νύχτα συνεχίσαμε να φωνάζουμε και να κάνουμε νοήματα με τα χέρια, για το τι θέλαμε και πού πηγαίναμε, όμως δεν βλέπαμε τίποτα παρά τα φώτα.  Αυτοί σίγουρα θα μάς έβλεπαν και, αφού ξεπερνούσαν τα πρώτο ξάφνιασμα, θα γελούσαν, αφού  δείχναμε πολύ αστείοι.

Τα σκυλιά απ’ το γειτονικό μαντρί γαύγιζαν και εμείς πασχίζαμε μέσα απ’ το θόρυβο και το σκοτάδι να εξηγήσουμε ότι πάμε για Γρεβενά.  Αυτό ήταν απλό, μόνον που οι άνθρωποι πήγαιναν στα γειτονικά μαντριά τους.  Πάντως, όλοι μας διαβεβαίωναν, ότι θα περάσουν αρκετοί και θα μας πάρουν.

9
Η Μεγάλη Παναγιά, Σαμαρίνα

Η ώρα περνούσε, το φεγγάρι ακόμη κοντά μας και απ’ την άλλη μεριά άρχιζε να χαράζει.  Πέρασαν ακόμη ένα-δύο φορτηγάκια αλλά δεν ήμασταν τυχεροί.  Αφού έκοψαν ταχύτητα μας χαιρέτησαν και μας άφησαν τη συμπάθεια τους και τη διαβεβαίωση ότι θα βρούμε κάτι.

Άρχιζε να φωτίζει.  Πάνω απ’ το δρόμο φάνηκε το μνημείο του ήρωα Αλεξάνδρου Διάκου (3)  με προσανατολισμό κατά το χωριό.  Ο ήρωας είχε πέσει ψηλότερα στα βουνά υπερασπιζόμενος τα πάτρια εδάφη κατά τον Ελληνο-ιταλικό πόλεμο, εμείς όμως θα πέφταμε κολλημένοι στο γεφύρι απ’ τ’ αγιάζι της κορφής Βούζι (μπούζι όνομα και πράγμα) και άμαχοι.

10
Δημοτικό σχολείο Σαμαρίνης

Το πρώτο φως μας βρήκε να προσπαθούμε να πνίξουμε την πείνα μας, που ακολούθησε μετά από ώρα ορθοστασίας και παγωνιάς. Περιμέναμε τώρα τα φορτηγά που θα περνούσαν στις  0700.  Είπαμε ότι αφού χάσαμε των 0500, δεν ήμασταν τυχεροί στις 0600 τώρα ίσως θα ήμασταν πιο τυχεροί.  Ίσως βοηθούσε και το πρώτο φως, μιας και θα περνούσαμε από τα φαντάσματα της νύχτας σε ανθρωποειδή και μάλιστα πατριώτες –βλέπεις κυκλοφορούν και ξένοι στα ορεινά.

11
Σμόλικας, απ τις πλαγιές  της κορφής καπετάν Τσεκούρας κοιτάζοντας δυτικά

Μισοτρώγοντας αέρα και ξηρούς καρπούς γεμίζαμε τα στομάχια μας και προσευχόμασταν να εμφανισθεί κάποιος Χριστιανός.  Φώτισε για καλά, βγήκαν άνθρωποι στο δρόμο και ανταμώσαμε.  Χαιρετηθήκαμε, μιλήσαμε και στήσαμε  κουβεντολόι για τι άλλο, για το χωριό τους.

Η ώρα πέρασε από 0700.  Ξαφνικά φάνηκε φορτηγάκι, που πάνω στην στροφή έκοψε ταχύτητα.  Του εξηγήσαμε ότι «πάμε για Γρεβενά» και μαγικά ακούστηκε, το «Ανεβείτε ρε παιδιά πίσω και βολευτείτε.  Λυπάμαι που είμαι γεμάτος μπροστά..».

Βρεθήκαμε με μιας πίσω-κάβαλα με τα σακίδια αγκαλιά πριν καλά-καλά χαιρετήσουμε τους χωρικούς και ευχαριστήσουμε τους σωτήρες μας.  Το φορτηγάκι ανοικτό πίσω, με διάφορα εμπορεύματα στην καρότσα του, ανάκατα βρεθήκαμε με  εργαλεία πρώτης ανάγκης, όπως ρόδες, λάδια και εργαλεία αγροτικά.

12
Σμόλικας, απ’ την κορφή Μπογδάνι κοιτάζοντας τη Μόσια

 Ξεκίνησε και πήρε ύψος μουγκρίζοντας.  Σταθεροποιηθήκαμε στις θέσεις μας αντικριστά και κοιτάζαμε να πιαστούμε καλά, απ όπου μπορούσαμε.  Το κρύο άλλαζε πρόσωπο.  Απ’ το αγιάζι της ρεματιάς πέσαμε στον κρύο αέρα του βουνού.  Σφίξαμε τις κουκούλες, τραβώντας τα κορδόνια με τα δόντια και κουμπώσαμε ότι κούμπωνε.  Το κούνημα στον χωματόδρομο με την πρωινή ψύχρα δούλευαν για τα καλά.

Τα χιλιόμετρα γλιστρούσαν δύσκολα και εμείς στην καρότσα δεν μπορούσαμε να χαρούμε το τοπίο πού ήταν όνειρο, μιας και προβληματιζόμασταν για τον ‘πλευρίτη’ που θα παθαίναμε.

13
Σμόλικας, Φθινόπωρο, κατεβαίνοντας..

Διασταυρωθήκαμε με άλλα φορτηγά, μεγάλα που φόρτωναν τα κοπάδια για τον δρόμο της επιστροφής στα χειμαδιά, ενώ ελάχιστοι Βλάχοι πια πραγματώνουν το ταξίδι της επιστροφής με τα πόδια απ τις πλαγιές του Σμόλικα στο Θεσσαλικό κάμπο (4). Το κρύο ήταν διαπεραστικό.  Διακρίναμε τις κορφές που είχαμε περπατήσει τις προηγούμενες μέρες.  Τόσα γύριζαν στο κεφάλι μας, μόνο που δεν μπορούσαμε να τα «πούμε», αφού ο αέρας δεν άφηνε περιθώρια για κουβέντες.

Ο ήλιος μας βρήκε πάνω στα ψηλά, μόνο που ήταν τόσο χλωμός και αδύναμος που δεν έφερε καμιά αλλαγή.  Χώρια που ήταν για λίγο γιατί ξαναπέσαμε χαμηλά και τον χάσαμε.

15
Σμόλικας, Φθινόπωρο, κατεβαίνοντας ΙΙ

Ο κόσμος στα χωριά που περνούσαμε ξεκινούσε για τις δουλειές του.  Οι μέρες κρατούσαν καλοσύνη και οι προετοιμασίες για την άφιξη του χειμώνα ήταν απαραίτητες.  Το Φθινόπωρο εδώ είναι πανέμορφο αλλά κάνει ένα πολύ γρήγορο πέρασμα.

Κατηφορίσαμε στον ποταμό Βενέτικο, όπου τον καταλάβαμε από το αγιάζι του.  Δεν αργήσαμε να φτάσουμε στην άσφαλτο.  Τώρα τα κουνήματα του αυτοκινήτου έπαψαν αλλά αυξήθηκε η ταχύτητα του, οπότε αρχίσαμε να αλλάζουμε χρωματισμούς στα άκρα και το πρόσωπο.  Πάνω που πήγαμε να βγάλουμε την κουκούλα!

Η δημοσιά έδειχνε ότι πλησιάζαμε.  Είχαμε χαμηλώσει αρκετά, βγήκαμε σε περισσότερο πολυσύχναστα μέρη αλλά τα Γρεβενά αργούσαν να φανούν. Οι «καλοί χριστιανοί»….  που μας κουβαλούσαν, κάθε τόσο έριχναν και ματιές (μέσα απ το τζαμωτό) παραπίσω για να δουν αν ήμασταν ζωντανοί και εμείς από ευγένεια χαμογελούσαμε κουνώντας το κεφάλι, εννοώντας ότι «όλα είναι εντάξει».  Απορούσα πως το είχα καταφέρει αυτό, αφού το να ανοίξει το στόμα και να χαμογελάσει είναι επικίνδυνο, διότι μπορούσε να μην ξανακλείσει και να με βρουν έτσι!.

Πλησιάσαμε στα Γρεβενά.  Λίγο πριν το κέντρο, το φορτηγάκι σταμάτησε.  Ο άνθρωπος βγήκε και μας είπε ότι έπρεπε να κατεβούμε διότι η τροχαία θεωρεί παράνομη τη μεταφορά ανθρώπων στην καρότσα -χαλάμε και τις δουλειές των συγκοινωνιών, χώρια το αισθητικό μέρος.

Ευχαριστήσαμε ολόψυχα τους ανθρώπους και λέω ολόψυχα, διότι αυτό ίσως μόνο φάνηκε, καθώς οι χειραψίες μας και οι συσπάσεις των προσώπων μας δεν τα κατάφεραν.  Μας έδειξαν, πού ήταν ο σταθμός των υπεραστικών λεωφορείων και χωρίσαμε.

14
Σμόλικας, Φθινόπωρο στο δρόμο για τα χειμαδιά..  Φώτο: Γιώργου Δέτση

Γύρω μας ο κόσμος με καλοκαιρινά ρούχα πηγαινοερχόταν  στους δρόμους.  Η ώρα ήταν κιόλας μεσημέρι.  Πρωί 0830!  Φορτωθήκαμε τα σακίδια και πήραμε τα πόδια μας για το κέντρο.  Έπιασα το εαυτό μου να τρέμει.  Τα πόδια τρίκλιζαν, το στομάχι  γύριζε και οι λέξεις δεν έβγαιναν απ’ το στόμα.  Κοιταχτήκαμε.  Ήμασταν πολύ πιο σοβαρά απ’ ότι φανταζόμασταν ή ήταν αυταπάτη;

Βαδίσαμε στο σταθμό, ο Θεός ξέρει πώς, και χωρίς λόγια καθίσαμε να φάμε πρώτα κάτι.  Συνήλθαμε.  Ο ήλιος είχε ψηλώσει.  Για πρώτη φορά ένοιωσα ζεστά.  Άρχισα να βγάζω ρούχα.  Το χρώμα γύρισε στο σκονισμένο πρόσωπο και τα λόγια ακούγονταν ολόκληρα και φυσιολογικά.  Το στόμα μου το ένοιωθα στη θέση του καθώς και τα υπόλοιπα μέλη του σώματος.

Στο γκισέ του σταθμού, χωρίς δυσκολίες πρόφερα αυτά που ήθελα και πήρα γρήγορα τις απαντήσεις.  Το δρομολόγιο για την πρωτεύουσα έφευγε σε λίγο, κατ’ ευθεία για την πρωτεύουσα και υπήρχαν θέσεις.

Ένα μακρύ, απλό ταξίδι γυρισμού, – με λεωφορείο ΚΤΕΛ Γρεβενών -μόλις ξεκινούσε..

Τάκης Ντάσιος, 1987

Παραπομπές

(1) Χ. Σαμαρίνα, υψ. 1.450 μ. στις πλαγιές του Σμόλικα νομού Γρεβενών, το μεγαλύτερο της χώρας σε κατοικούμενο οικισμό.  Στα 1928 είχε 603 κατοίκους, 1940 > 1.142, 1951 > 4, 1961 > 5, 1971 > 10, 1981 > 605, 1991 > 285.  Πρέπει να συνοικίστηκε πριν από τον 16ο αι.  Από τα τέλη του 18ου αι. αρχίζει να παρουσιάζει, όπως όλες οι ορεινές  περιοχές, εμπορική ακμή.  Εδώ αναπτύσσονται βιοτεχνίες, που κατεργάζονται μαλλιά και νήματα, τα οποία εξάγονται και οι αγωγιάτες της με τα καραβάνια τους φθάνουν έως την Πρέβεζα, την Αυλώνα και το Βελιγράδι.  Συγχρόνως αναπτύσσονται διάφορες βιοτεχνίες ξυλογλυπτικής και κατασκευής μαχαιριών.  Το 1778 περνάει από εδώ ο Κοσμάς ο Αιτωλός.  Ενωρίτερα είχε αρχίσει να αναπτύσσεται η ζωγραφική και δημιουργήθηκε αξιόλογο κέντρο: οι ζωγράφοι της έφθαναν έως την Πελοπόννησο ακόμη και στα τέλη του 19ου αι.  Η οικονομική κάμψη της Σαμαρίνας άρχισε από τις αρχές του 19ου αι., όπως σε όλες τις ορεινές περιοχές και για την ίδια βασική αιτία: την άνοδο και την επιβολή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.  Στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο την κατέλαβαν οι Ιταλοί στις 2 Νοεμβρίου 1940 και την ανακατέλαβαν οι Έλληνες την επομένη.  (Σταματελάτου Μ.- Βάμβα-Σταματελάτου Φ.2012: τ. Γ΄,126)

Χ. Αβδέλλα, υψ. 1.300 μ. στις πλαγιές της Βασιλίτσας νομού Γρεβενών.  Στα 1928 είχε 86 κατοίκους, 1940 > 424, 1951 > 6, 1961 > 2, 1971 > 4, 1981 > 360, 1991 > 130.  Από την Αβδέλλα, κατάγονται οι αδελφοί Μανάκια, Ιωάννης και Μιλτιάδης, οι πρώτοι γνωστοί στα Βαλκάνια κινηματογραφιστές.  Πρώτη ταινία «Υφάντρες»,1902. (Σταματελάτου Μ. – Βάμβα–Σταματελάτου Φ.20012:τ.Α’, 1)

(2) «Σμόλικας, μεγάλο ορεινό συγκρότημα στο βόρειο τμήμα του Ν. Ιωαννίνων, ΒΑ της Κόνιτσας, στα σύνορα με τον Ν. Γρεβενών.  Είναι το δεύτερο σε ύψος βουνό της Ελλάδας.  Ανήκει στη βόρεια Πίνδο και από τις ανατολικές κορυφές του Κίρκουρη και Σκούρτζα αρχίζει η οροσειρά Λύγκος της Πίνδου.  Γενικά ομαλό βουνό με μεγάλα δάση από οξιές, βελανιδιές και ρόμπολα.  Η ψηλότερη κορυφή Σμόλικας ή Γέρος, ύψους 2.637 μ.  Άλλες κορφές – πέριξ και άνωθεν της Σαμαρίνας – είναι Πέτρα Γκαγκαράντζα 2.009 μ., Μόσια 2.554 μ., Μπογδάνι 2.236 μ., (όρια νομών Ιωαννίνων-Γρεβενών), Γκόργκουλος 2.216 μ., Βούζι 1.758 μ., Κίρκουρη 1.855 μ., Σκούρτζα 1.799 μ.   Μέσα σ αυτό το πέταλο των κορφών  διατρέχουν την περιοχή  δύο υδάτινες ροές: ρέμα Κουκουτίνα και ρέμα Γιότσας.  Αναβάσεις μπορούν να γίνουν από τα χωριά Πάδες, υψ. 1.140 μ. 32 χιλ. από την Κόνιτσα, σε 0500ω. περίπου και από τη Σαμαρίνα, υψ. 1.450 μ. σε 0600ω. περίπου (διαδρομή σημαδεμένη)» (Νέζη Νίκου1979: 96)

Βασιλίτσα, «μεγάλος ορεινός όγκος στη δυτική πλευρά του Ν. Γρεβενών.  Ανήκει στη βόρεια Πίνδο και στην μεγάλη οροσειρά Λύγκος αυτής.  Η ψηλότερη κορυφή έχει ύψους 2.249 μ.,   Άλλες κορφές της είναι Γομάρα 2.120 μ., Ταμπούρι (Μπαλτούμης) 2.027 μ.,  (όρια νομών Ιωαννίνων-Γρεβενών),  Κολεός 1.869 μ., Νάνα 1.915 μ., Μαντηλίτσα 1.737 μ., Παπαδόραχο 1.916 μ., και άλλες.  Μετά το χωριό Σμίξη, 40 χιλ. από τα Γρεβενά και στο διάσελο που χωρίζει τη Βασιλίτσα με τον όγκο Γομάρα, υψ. 1.850 μ. υπάρχει καταφύγιο και σαλέ Χιονοδρομικό κέντρο Βασιλίτσας.  Ανάβαση στην ψηλότερη κορυφή γίνεται από το καταφύγιο, σε 0200ω. περίπου» (Νέζη Νίκου1979: 103)

Βασιλίτσα: «Το βουνό αυτό βρίσκεται στα ΝΑ. του Σμόλικα.  Σαν βάση για μια ανάβαση στην κορφή του παίρνουμε το χωριό Αβδέλα.  Απ την πλατεία του χωριού ξεκινάει το μονοπάτι και ανηφορίζει για το βουνό.  Στην αρχή περνάμε μερικούς λόφους με λιγοστά δάση και πιο πάνω βγαίνουμε σε γυμνό πεδίο.  Η Βασιλίτσα είναι βασικά ένα χωματοβούνι με κοκκινωπό χώμα.  Το μονοπάτι μας οδηγεί τελικά σε μια στάνη με πολύ επικίνδυνα μαντρόσκυλα κι από κει, σε άλλη στάνη, που βρίσκεται στη βάση του κώνου της κορυφής.  Στην τελευταία υπάρχει και πηγή, αλλά επίσης πολύ επικίνδυνοι γιγαντόσωμοι σκύλοι.  Γι αυτό είναι απαραίτητο να κρατάμε τουλάχιστον ένα μεγάλο ραβδί και να βαδίζουμε όλοι μαζί.  Η συνολική πορεία απ την Αβδέλα μέχρι την κορυφή είναι 0400-0500ω.  Πέριξ της κορυφής, εντυπωσιάζουν στο έδαφος οι σπάνιοι αγριομενεξέδες και ολόγυρα οι κορφές του Σμόλικα και της Γκαμήλας.  Επιστροφή απ τον ίδιο δρόμο ή αντίθετα προς την Σαμαρίνα, αλλά και πάλι πρέπει νάμαστε προσεκτικοί με τους πελώριους σκύλους που δεν αστειεύονται καθόλου» (Σφήκα Γιώργου1980:71-72).

Καταφύγιο Χ.Ο.Σ. Γρεβενών (υψ. 1850 μ. στη βάση της κορυφής Γομάρα) τηλ. 24620.81208

Σαλέ Χ.Κ. Βασιλίτσας (υψ. 1.770 μ. στο διάσελο Βασιλίτσας-Γομάρας) τηλ. 24620.84100.

(3) Οι ήρωες του ΄40.

Ο Ηπειρώτης Βανάς, ο οδηγός, εθελοντής στο στρατό, βετεράνος στον πόλεμο του 1912-1922, μας διηγιόταν για την αρχή της μάχης: «δυο τάγματα μόνο σταλμένα να κρατήσουν ολάκερο βουνό.  Είπα πως θα διαλύονταν με τον πρώτο βομβαρδισμό.  Και το ένα τάγμα μας στ αλήθεια δεν βάσταξε, διαλύθηκε.  […] Μα ο συνταγματάρχης Δαβάκης με το δεύτερο τάγμα, στάθηκε και πολέμησε.  Πολέμησε σα θεριό.  Όσος κι αν ήταν ο εχτρός, αυτός δεν τον λογάριαζε παρά χιμούσε καταπάνω του και τον χτυπούσε,  Νάβλεπες τους νεοσύλλεχτους πως μάχονταν στα υψώματα του Εφταχωριού θα τους φιλούσες τα χέρια.  Αν τους έφερναν οι χωριάτες να φαν ένα κομμάτι ψωμί, έτρωγαν, ειδάλλως έμεναν νηστικοί.  Αυτό το τάγμα ξεθάρρεψε τους δειλιασμένους, ψύχωσε τον κοσμάκη και τον έκανε να γυρίσει πίσω στον αγώνα.  Τώρα όλοι βοηθάνε, άλλος με τουφέκι, άλλος με πέτρες». (Ζαλοκώστα Χρήστου, 14,5)

«…κινούμεθα με κατεύθυνση τα Τρανά Σάδια, επισκεπτόμαστε το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, υψ. 1.718 μ., όπου το σχετικό μνημείο για τις μάχες του ελληνοῑταλικού πολέμου.  Στο σημείο αυτό τραυματίστηκε στις 02-11-1940, ο συνταγματάρχης Κων. Δαβάκης από τα ιταλικά στρατεύματα, που ανέβαιναν από την Δροσοπηγή (Κάντσικο)» (Τσίπηρα Κώστα1993: 21)

Κατά την αντεπίθεση της 1ης Νοεμβρίου (ο διοικητής του 2ου Λόχου του 4ου Συντάγματος Πεζικού) , επετεύχθη η ανακατάληψη της Γραμμής «Γύφτισσα – Οξυά» συνελήφθησαν τρείς Ιταλοί αξιωματικοί και διακόσιοι είκοσι δύο οπλίτες, και περιήλθαν στα ελληνικά τμήματα 140 άλογα και αρκετά εφόδια, αλλά εκεί άφησε την τελευταία του πνοή και ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του πολέμου, ο Υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος, 29 ετών, καταγόμενος απ την Χάλκη Δωδεκανήσων.

Η στράτα που ανεβάζει από τη Ζούζουλη στη Τσούκα, ύψους 1.420 μ. ( εκεί που σμίγουν τρεις νομοί: Καστοριάς, Γρεβενών και Ιωαννίνων) μόλις βγει από το χωριό, χώνεται σε μια δασωμένη ρεματιά και την ακολουθεί ως μισή ώρα δρόμο, μέχρις ένα εικονοστάσι, όπου φτάνεις ύστερα από μια δύσκολη ανηφοριά. Διαδρομή Ε6, (Διεθνές Ευρωπαϊκό μονοπάτι).  Στο εικονοστάσι ο υπολοχαγός Αλέκος Διάκος, διοικητής του 2ου λόχου του 1/4, είχε στήσει τις προφυλακές του, κρατώντας πιο πίσω, μέσα στη ρεματιά, τον λόχο ολόκληρο. Το παγερό σκοτάδι εκεί μέσα έκανε και τα κόκαλα ακόμα να αναριγούν.  Η ρεματιά όμως ήτανε βαθιά. Και το ρουμάνι που τη γέμιζε πυκνό ούτε ανταύγεια θ’ άφηνε να περάσει. Εξάλλου, ολόκληρη νύχτα μέσα σε τέτοια παγωνιά θ’ αχρήστευε το λόχο.

Με βάση το χάρτη 2009,  Γράμμος, Σμόλικας, Βόϊο, Βασιλίτσα, κλίμακας 1: 50.000, της Ανάβασης, ακολουθούμε το  δρόμο, που διέρχεται και συνδέει τα βόρεια χωριά του Σμόλικα:  Ζούζουλη  και Φούρκα, διέρχεται κάτωθεν ομαλής κορυφής Ντελιχμέτ, (Αλέξανδρος Διάκος)  ύψους 1.800 μ., προς τιμή του ήρωα και πιο πέρα διασταυρώνει για Σαμαρίνα.   Στον όγκο Βούζι, ύψ. 1.758 μ. μ,  δρόμος κατέρχεται κατά μήκος του Σαμαρινιώτικου ρέματος και «σκάει» στο γεφύρι, έξω απ το χωριό Σαμαρίνα, εκεί που είναι στημένο το μνημείο του ήρωα Αλεξάνδρου Διάκου.

Στο σημείο αυτό, χαράματα, καρτερώντας για αγώγι, στεκόμαστε στο ηρώο με γυρισμένη τη πλάτη…  Μέρες μετά, έψαξα, «Αλέξανδρος Διάκος», «Κωνσταντίνος Δαβάκης» και έμαθα.  Λυπάμαι που δεν άφησα λίγα αμάραντα στα χώματα του Σμόλικα, εκεί που έπεσαν οι ΗΡΩΕΣ.

(4)  Φθινόπωρο, μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι για τα χειμαδιά..

Στις μέρες μας, υπάρχουν ακόμη κάποιοι μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι που κατεβάζουν το κοπάδι τους στα χειμαδιά, όπως παλιά, δηλαδή πεζοπορώντας για μέρες στη στράτα.  Έναν εξ αυτών, που ξεκαλοκαιριάζει στις πλαγιές του Σμόλικα, ο Θωμάς Ζάγκας, τον οποίο συναντά η Μάγια Τσόκλη, μαθαίνουμε, ότι: «Η Σαμαρίνα άκμασε από τα τέλη του 18ου αιώνα ως τα τέλη του 19ου χάρη στο εμπόριο μάλλινων ειδών.  Τότε ο πληθυσμός  της κωμόπολης ξεπερνούσε τους 5.000 κατοίκους, αλλά και τα 80.000 αιγοπρόβατα.   Τάχω 1.200 ζωντανά χωρισμένα σε τρία μέρη για πρακτικούς λόγους.  Δυο κοπάδια γαλάρια και ένα με τα στέρφα.  (γαλάρια είναι οι προβατίνες που αρμέγουμε και το άλλο είναι τα στείρα, τα περσινά, τα δίχρονα, και τα φετινά, που τα λέμε τώρα το καλοκαίρι ζυγούρια».

Μαζί με τον γιο του και τους Αλβανούς τσοπαναραίους που βοηθούν, διαλέγει  το μακρύ ταξίδι για τα χαμηλά, μέσα από τα βουνά, περπατώντας για βδομάδες, διανυκτερεύοντας (κάνοντας κονάκι) σε συγκεκριμένα σημεία κατά μήκος της διαδρομής.  Ξεχειμωνιάζει στον κάμπο της Λάρισας, στο χωριό Αμπελώνας Λάρισας (13,5 χιλ. βόρεια της Λάρισας)»  (Τσόκλη Μάγια 2008:94-99)

Βιβλιογραφία

  • Αναστασιάδη Σοφία1955:Πίνδος, Αθήνα
  • Χατζή Δημήτρη1979: Θητεία (αγωνιστικά  κείμενα  1940-1950), κεφ. «Δρακολίμνη  (παλιός ηπειρώτικος θρύλος)», σ.99-0102, εκδόσεις Κείμενα
  • Νέζη Νίκου1979: Τα Ελληνικά βουνά, ορεογραφία, οδηγός, Αθήνα
  • Σφήκα Γιώργου1980: Τα βουνά της Ελλάδας, σειρά Ελληνική φύση, εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα
  • Σφήκα Γιώργου1980: Τα βουνά της Ελλάδας, εκδ. Efstathiadis group, Αθήνα
  • Πολιτάκου Ιωάννη1980: Στρατιωτική ιστορία της νεώτερης Ελλάδος, σ.152,3, σειρά: συμπληρωματικαί εκδόσεις Γ.Ε.Σ. Νο 87, Αθήνα
  • Dubin S. Marc1986: Greece, on foot mountain treks island trails, the Mountaineers, Seattle, p.102-109
  • Μπίρκα Κώστα1987: Αθάνατη Πίνδο, εθνικοί αγώνες και χοροάσματα της Βλαχουριάς, δοκίμιο, ιστορικά-λαογραφία φολκλόρ, έκδοση Συλλόγου Βελεστινιωτών Αθηνών Ῥήγας ο Βελεστινλής», Αθήνα
  • Παπαγιαννόπουλου Ε. Τάκη1987: Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος, θρύλος και δόξα, ο εκλεκτός της ιστορίας,  χρονικόν μιας χρυσής εποχής, Αθήναι
  • Wace B.J. Alan, Thompson S. Maurice1989:Οι νομάδες των Βαλκανίων, περιγραφή της ζωής και των εθίμων των Βλάχων της βόρειας Πίνδου, σειρά Κείμενα και μελέτες Νο 2, (Φ.Ι.Λ.Ο.Σ.)  Τρικάλων, εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη
  • Τσίπηρα Κώστα1992: στα Ελληνικά βουνά, οι 50 ωραιότερες πεζοπορικές και οικολογικές διαδρομές, κεφ. Σμόλικας: Παλιοσέλι-Δρακόλιμνη-Κεράσοβο, εκδ. Νέα Σύνορα –Α.Α. Λιβάνη
  • Τσίπηρα Κώστα1993: Στα Ελληνικά βουνά, (Β΄ μέρος) 50 ακόμα πεζοπορικές και οικολογικές διαδρομές, κεφ. Σμόλικας:Κεράσοβο-Φούρκα-Βάλια Κίρνα—Σαμαρίνα, εκδόσεις Νέα Σύνορα –Α.Α. Λιβάνη,
  • Πουλιανού Α. Δάφνη1994: Κοπατσαραίοι, ζωντανό παρελθόν στα ριζά της ανατολικής Πίνδου, σειρά: η Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος, Αρ. 7, Αθήνα
  • Ενισλείδου Μ. Χρήστου1996:Η Πίνδος και τα χωριά της Σπήλαιο, Γρεβενά, Σαμαρίνα, εκδ. Εκδοτική Αθηνών Α.Ε.
  • Χάρτης, περιηγητικός & πεζοπορικός2006: Γράμμος, Σμόλικας, Βόϊο, Βασιλίτσα, κλίμακας 1: 50.000, σειρά Ήπειρος, topo 50, 3.3, εκδόσεως ΑΝΑΒΑΣΗ
  • Τσόκλη Μάγια2008:Passport απαραίτητο για κάθε ταξίδι, Αφιέρωμα Βλάχοι, «Σαμαρίνα, κατεβάζοντας τα πρόβατα με τον Θωμά Ζάγκα» Φωτογραφίες Δέτση Γιώργου, σ. 94—99
  • Ντρενογιάννης Γιάννης2008: Μακεδονία: Πίνδος, Βάλια Κάλντα, Γρεβενά, Κοζάνη, με αυτοκίνητο, με τα πόδια, με 4Χ4 και μοτοσυκλέτα, χωρίς μυστικά, σειρά: Ανακαλύψτε την Ελλάδα, Νο 19,  εκδ. ΤΑ ΝΕΑ
  • ΝτρενογιάννηςΓιάννης2009:Βλάχοι,σειρά:Ρίζες Ελλήνων, ανθρωπογεωγραφία της Eλλάδας, εκδ. ΠΗΓΑΣΟΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε.
  • Ζαλοκώστα Χρήστου: Πίνδος, η εποποιία στην Αλβανία, σ.14,15,  εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας,
  • Κρυστάλλη Κώστα: Οι Βλάχοι της Πίνδου, εκδοτικός οίκος Δαμιανός
  • Σταματελάτου Μιχάλη-Βάμβα-Σταματελάτου Φωτεινή2012:Γεωγραφικό λεξικό της Ελλάδας, τόμοι Α’, Β΄, Γ΄, εκδ. ΤΑ ΝΕΑ

Advertisements

One thought on “Όταν δεν γίνεται το δρομολόγιο ή καρτέρι στη νύχτα για .. φορτηγάκι;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s