Ο χρόνος σταμάτησε, το σήμαντρο της Μονής χτυπά και ξαναχτυπά και ο Λούσιος ποταμός επιμένει..

Εκεί που τέλειωνε ο  αυτοκινητόδρομος ήταν  το τέρμα και η αρχή της διαδρομής μας.  Από ώρα θέλαμε να εγκαταλείψουμε το μεταφορικό μέσο και να χυθούμε στη ρεματιά που ανοιγόταν στα πόδια μας αλλά δεν ξέραμε από πού ήταν καλύτερα.  Σύντομα καταλάβαμε ότι δεν υπήρχε καλύτερα, αφού ό,τι και να επιλέγαμε άξιζε.

1
Ι.Μ. Φιλοσόφου, νέα

Αποβάλαμε το άγχος και τη γκρίνια για την ώρα που χάναμε, φτιάχνοντας τα σακίδια.  Βρισκόμασταν ψηλά στο φαράγγι του Λούσιου (1)  ποταμού, στη καρδιά της Γορτυνιακής γης, πάνω από το νέο μοναστήρι του Φιλοσόφου.  Το φαράγγι πρωτοσχηματίζεται στο οροπέδιο της Καρκαλούς και μέχρι τη συμβολή του με τον Αλφειό ποταμό συγκεντρώνει και τα γύρω νερά.   Κάτω  από το χωριό της Δημητσάνας στενεύει και, μετά από διαδρομή επτά χιλιομέτρων, ανοίγει στον χώρο της αρχαίας Γόρτυνος.

Τούτη η Απριλιάτικη μέρα ήταν όμορφη, με ήλιο, σκόρπια σύννεφα και ένα ελαφρύ βοριαδάκι έκανε αισθητή την παρουσία του χειμώνα που έφευγε.  Σταθήκαμε  πάνω από τη νέα μονή  Φιλοσόφου και απολαύσαμε την ομορφιά της φύσης.  Την απόλυτη ησυχία του χώρου διέκοψαν  ανθρώπινες φωνές από το προαύλιο της μονής. Γινόντουσαν εργασίες αναστύλωσης της μονής και ολόκληρη ήταν αρματωμένη με σκαλωσιές και σωρούς από πέτρες. Σιμώσαμε και χαιρετηθήκαμε με τους ανθρώπους της δουλειάς, που μας κάλεσαν να πλησιάσουμε περισσότερο.

Το νέο μοναστήρι Φιλοσόφου με το καθολικό της, που είναι αφιερωμένο στην Παναγιά, ιδρύθηκε σύμφωνα με επιγραφή  το 1691.   Σκύψαμε και περάσαμε την πύλη του ναού.  Μέσα μας υποδέχτηκαν οι  υπέροχες τοιχογραφίες των αγίων, οι δεσποτικές εικόνες και το δωδεκάορτο, έργα του Κρήτα ζωγράφου Βίκτωρα.  Όταν ξαναβγήκαμε στο φως της ημέρας, αναζητήσαμε το μονοπάτι που κατηφόριζε προς τον πάτο του φαραγγιού.  Ο τόπος ήταν πια λουσμένος στο φως, τα καλιακούδια με τα βραχοκιρκίνεζα τρελλόπαιζαν, τα αγριολούλουδα στα γκρέμια  χαιρόντουσαν τον ερχομό της Άνοιξης.

2
Ι.Μ. Φιλοσόφου, παλαιά

Σύντομα βρεθήκαμε στο Κρυφό Σκολειό και τρομάξαμε να  ξεχωρίσουμε το φυσικό του τόπου  από την  ανθρώπινη επέμβαση.  Εδώ η ανθρώπινη σοφία είχε κεντήσει πάνω στο φυσικό ανάγλυφο έργο τέχνης.  Ολόκληρη πολιτεία μπροστά μας, στα όρθια βράχια.  Περάσαμε την πύλη, προχωρήσαμε στα περιτοιχισμένα ζωνάρια και βρεθήκαμε θεατές απίστευτων ‘πραγμάτων’.  Εκκλησιές, κρύπτες, κελιά δίπατα και τρίπατα, δεξαμενές συγκέντρωσης νερού, συστήματα πήλινων αγωγών στον τοίχο, που κουβαλούσαν το νερό  από ψηλά, καταχύστρες και φρουροί πυργίσκοι.  Εδώ σε τούτα τα ζωνάρια δεν είχαν κρυφτεί μόνο ανθρώποι, αλλά είχαν μετατρέψει την επιλογή τους  σε έργο.  Καλόγεροι  και άλλοι,  στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς, κράτησαν αναμμένο το φως της ελπίδας. Πώς να μην γεννηθούν παλικάρια, πώς να μην βλαστήσουν απελεύθερες ψυχές!

3
Φαράγγι Λούσιου ποταμού

Αφήσαμε το Κρυφό Σκολειό και ξαναπέσαμε στο μονοπάτι που κατηφόριζε προς το ποτάμι.  Η βλάστηση ήταν οργιαστική και οι ευωδιές μοναδικές.  Σε λίγο βγήκαμε στο ποτάμι, στο σημείο που συνθλίβεται ανάμεσα στους τεράστιους βράχους.  Η γέφυρα στήθηκε πολύ ψηλά, γιατί δεν τα έβγαζε πέρα με την δύναμη του νερού.  Μιας δρασκελιάς άνοιγμα είναι τούτη η γέφυρα, που ενώνει αντίπερα όχθες.  Σταθήκαμε ψηλά, στης γέφυρας το «κλείδωμα» και δεν νιώσαμε άνετα, καθώς το βουητό του νερού, έκανε τα πάντα γύρω να τρέμουν. Η κυριαρχία του νερού καταλυτική.  Στην απέναντι όχθη το μονοπάτι ανηφορίζει ξανά για να πάρει το χαμένο ύψος, αφήνοντας χαμηλότερα τη ροή του νερού.  Όταν τα καταφέρνει, μας οδηγεί στην μεγαλοπρεπή μονή του Αγίου Προδρόμου, που είναι  φωλιασμένη στα βράχια.

4
Ι.Μ. Αιμυαλών

Από ώρα είχαμε χάσει κάθε ανθρώπινη παρουσία και ο χρόνος είχε σταματήσει.  Μέσα στο φαράγγι με τα ψηλά τείχη και την πυκνή βλάστηση, περπατούσαμε βουβοί.   Όλα γύρω μαρτυρούσαν ανθρώπινη παρουσία, πού ήταν όμως διακριτικά αόρατη.

Σε κάποιο σημείο της διαδρομής, η ματιά μας αιχμαλωτίστηκε στα βράχια απέναντι, εκεί, στον όγκο Βαρβουδά. Το ζωνάρι του  κρεμασμένο στο κενό, έδειχνε μαγική εικόνα.  Ψηλά μία γραμμή έδειχνε να είναι κτισμένη από χέρια ανθρώπινα.  Πέτρες ξενόφερτες πάνω στα βράχια.  Προσπαθούσαμε, όση ώρα περπατούσαμε, να διακρίνουμε κάποια διέξοδο ή προσέγγιση σ’ αυτό το ύψος και δεν βλέπαμε τίποτα.  Το εντυπωσιακό είναι ότι από το ύψος του ποταμού, μία «σκάλα» ανέβαινε ζικ-ζακ στο «πιλιέ» και έβγαινε στο «πατάρι»,  που χρησίμευε ως  κρυψώνας. Απίστευτα πράγματα έκαναν οι παλιοί!

5
Στον πάτο του φαραγγιού, ο Λούσιος ποταμός

Πρώτα χαιρετήσαμε το ξέφωτο, μετά τα μουλάρια που έβοσκαν αμέριμνα, το νερό στο αυλάκι, που τόφερναν απ το ποτάμι στα ψηλότερα πεζούλια.  Ψηλότερα φάνηκε και καπνός.  Απ εκεί, κοιτάζοντας κατά τη μονή μείναμε άφωνοι με το τεράστιο συγκρότημα κελιών της, που «γέμιζαν» κρεμασμένα τα φυσικά κοιλώματα των βράχων.  Τα ξύλινα χαγιάτια προεξείχαν στο κενό και οι καμινάδες των τζακιών,  πρόσθεταν μαυρίλα στα  κοίλα βράχια.  Τα ψηλά κυπαρίσσια στην είσοδο της μονής στέκονταν φρουροί και ο μοναχός που φάνηκε στο χαγιάτι για λίγο, γρήγορα χάθηκε στον τοίχο,  σαν ν’ άνοιξε αυτός και μετά τον κατάπιε.

6
Ι. Μ. Ιωάννου Προδρόμου

Ήταν  κιόλας μεσημέρι, ώρα ησυχίας για τους μοναχούς. Διακριτικά προσπεράσαμε τη μονή του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου, σεβόμενοι τη σιωπή, ακολουθώντας το πλακόστρωτο μονοπάτι.  Πάνω απ’ το κεφάλι μας ψηλά, τα κελιά κρεμόντουσαν καθώς και η μπουγάδα με τα απλωμένα  ρούχα  ανέμιζε στα τεντωμένα σκοινιά.  Γύρω απ’ τα κελιά, στα βράχια, ξετρυπώσαμε  με τη ματιά μας ασκηταριά, περάσματα μέσα από σκαμμένα στα βράχια ζωνάρια, απίστευτα.  Μπορεί να χρειάζονταν  αναρριχητικές γνώσεις για μας, για να «κολλήσουμε» μέχρι εκεί, οι μοναχοί όμως, παλαιότερα,  το έκαναν φυσικά, χωρίς να αυτοαποκαλούνται αναρριχητές.

Αρκεστήκαμε να οδηγήσουμε τα βήματά μας στο καλογραμμένο μουλαρόδρομο, που οδηγεί κατά μήκος του τείχους και βγάζει σε φυσικό μπαλκόνι με εκκλησάκι.   Έως εδώ φτάνει και χωματόδρομος από τη δημοσιά ψηλά, όπου  και σταματά.

Απ εδώ ψηλά μπορέσαμε να αγναντέψουμε όλο το μήκος του φαραγγιού.  Στα πόδια μας το αφρισμένο ποτάμι, κτίσματα παλιά, ερείπια, νερόμυλοι και εκεί που στενεύει ο τόπος, γρήγορες περασιές απ’ την μια όχθη στην άλλη.  Μικρός χωματόδρομος συνδέει το μοναστήρι του Προδρόμου με την  αρχαία πολιτεία, νότια στο ξέφωτο, εκεί που  βρίσκεται σπαρμένη η αρχαία Γόρτυς.  Τόπος ξεχωριστής σπουδαιότητας με αυτοτελείς οχυρωματικούς περιβόλους, με το περίφημο ιερό του Ασκληπιού, εγκαταστάσεις λουτρών και στοών.  Στις μέρες μας ξεχωρίζει η  εκκλησιά του Αγίου Ανδρέα, το Ενετικό γεφύρι του Κοκορή και άλλα.

7
Κρυψώνας για τα υπάρχοντα και τις ψυχές των ντόπιων σε καιρούς επιδρομών, απέναντι απ την Ι. Μ. Προδρόμου

Νωρίς το απόγευμα ακούστηκε το ξύλινο σήμαντρο απ’ τη μονή.  Ο χρόνος είχε σταματήσει πραγματικά, καθώς αυτός ο ήχος δεν ήταν απ το σήμερα, αλλά αναφορά  στο χθες.

8
Ο Λούσιος ποταμός διέρχεται από την Αρχαία Γόρτυ

Εμείς δυσκολευτήκαμε να προσεγγίσουμε τον χώρο, να τον κατανοήσουμε.  Ίσως θάπρεπε  να χωθούμε  στο ποτάμι, να βγούμε  στα ψηλά,  να συρθούμε  ανάμεσα στα ζωνάρια των βράχων και να πιούμε  νερό μέσα απ’ τα πήλινα κιούγκια.  Η νύχτα να μας βρει  κουρνιασμένους στις κρυψώνες (αποκλείστρες), το πρωί να  λουστούμε στο φως του ξέφωτου, να δροσιστούμε στα παγωμένα νερά του ποταμού και  να στεγνώσουμε στις πέτρες της  αρχαίας πόλης.   Ίσως  τότε … ποιος ξέρει;..

Το σήμαντρο  της μονής χτυπά και  ξανακτυπά καλώντας τους πιστούς.

Τάκης Ντάσιος, Άνοιξη 1993

Παραπομπές

(1) «Γορτυνιακά βουνά: με ψηλότερη κορυφή το Χαλασμένο Βουνό ή Άγιος Ηλίας ύψους 1.368 μ., Πρόκειται για μεγάλο ορεινό συγκρότημα στη ΒΔ. πλευρά του νομού Αρκαδίας, δυτικά της Δημητσάνας και νότια των Λαγκαδίων.  Η ονομασία Γορτυνιακά Όρη, που είναι ενδεικτική για το ανώνυμο στο σύνολό του συγκρότημα, προτιμήθηκε γιατί στους ΝΑ. πρόποδές του, προς το Λούσιο ποταμό, βρισκόταν η αρχαία Γόρτυς με το ναό του Ασκληπιού και τα ιαματικά λουτρά.  Η ονομασία αυτή έχει αναφερθεί σε πολλά παλιά και νεότερα κείμενα και χάρτες και αφορούσε είτε αυτά τα βουνά, είτε και τα βουνά της ευρύτερης περιοχής, δηλαδή τα βουνά ανατολικά της Δημητσάνας, που σήμερα έχει επικρατήσει να αναφέρονται ως Δυτικό Μαίναλο»  (Νέζη Νίκου2010: 31)

«Οι όψεις των Γορτυνιακών βουνών έχουν μια αξιοπρόσεχτη φυσιογνωμία: γυμνές, καθαρές λοφοσειρές και πλούσια ποτάμια γεμάτα ζωή, αδερφωμένα με μοναδικής ομορφιάς ανθρώπινες κοινωνίες, μετέωρες στη ροή του χρόνου.  Ο ορεινός όγκος χωρίζεται σε δυο κομμάτια από το Δημητσανίτικο ποτάμι, που οι αρχαίοι ονόμαζαν Λούσιο.  Το ποτάμι πηγάζει στον κάμπο της Καρκαλούς και φτάνει στη Δημητσάνα, στην κοίτη μιας στενής κοιλάδας.  Κάτω απ την πόλη, σκίζει τα δυο βουνά ανάμεσα στη Ζάτουνα και τη Στεμνίτσα και χαράζει μια πανέμορφη χαράδρα,  Στο κομμάτι αυτό το ρεύμα είναι γρήγορο, αφρισμένο, όλο καταρράχτες και μικρές βαθιές λιμνούλες.  Στις ψηλές όχθες της χαράδρας (300 -500 μ.) κατηφορίζουν πλήθος ορεινοί χείμαρροι.  Καθώς η λεκάνη απορροής των χειμάρρων της ανατολικής μεριάς είναι αρκετά μεγάλη και ιδιαίτερα γυμνή (υψίπεδα Ζυγοβιστίου), τα πλημμυρικά νερά δίνουν εντυπωσιακές παροχές και μεγάλη διακύμανση στη ροή του Δημητσανίτικου.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ασήμαντο ρέμα που περνά απ το μοναστήρι των Αιμυαλών: ο εκπληκτικός όγκος και ο θόρυβος των πλημμυρικών νερών του εντυπωσιάζει ακόμη και τους ντόπιους.  Το Δημητσανίτικο ποτάμι παρακάτω ενώνεται με τον αργό ρου του Αλφειού (Ρουφιά).

Σ ένα τέτοιο φαράγγι, μοναδικό στον αρκαδικό χώρο, ήταν φυσικό να στήσουν οι άνθρωποι το σκηνικό των μαγικών και θεϊκών πράξεων.  Εδώ, οι αρχαίοι πίστευαν ότι λούστηκε ο Δίας, γι αυτό ονόμασαν το ποτάμιο Λούσιο.  Στα κατοπινά χρόνια εδώ τραβήχτηκαν και ρίζωσαν ασκητές και μοναχοί.  Στις κοκκινόχρωμες ορθοπλαγιές του φαραγγιού, το μάτι έκπληκτο ανακαλύπτει μια ξερολιθιά να κάνει σκήτη, μια σπηλιά που μετεωρίζεται πάνω απ το κενό.  Ύστερα οι μοναχοί ίδρυσαν τρεις κοινοβιακές κοινότητες, τη μονή Παναγιάς των Αιμυαλών, τη μονή Φιλοσόφου και τη Μονή Προδρόμου.  Το παλιότερο μοναστήρι της περιοχής –και ένα από τα παλιότερα στην Ελλάδα –είναι η μονή Φιλοσόφου.  Η μονή ιδρύθηκε το 967 από κάποιο βυζαντινό άρχοντα Λαμπαρδόπουλο, που επωνομαζόταν Φιλόσοφος.  Η πρώτη θέση του ήταν σε απρόσιτο ζωνάρι μέσα στο φαράγγι, θέση οχυρή και ασκητική ταυτόχρονα.  Εδώ λειτούργησε Κρυφό Σχολειό στα χρόνια της Τουρκοκρατίας.  Τον 17ο αιώνα χτίστηκε το νέο κτίριο της μονής, στον ώμο πάνω απ τα βράχια.  Στη νέα μονή Φιλοσόφου ιδρύεται ανώτερο σχολείο γραμμάτων, που άκμασε μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα, οπότε ιδρύθηκε η Σχολή της Δημητσάνας.

Η μονή της Παναγιάς Αιμυαλούς ιδρύθηκε το 1608, με βάση το ναό της Θεοτόκου.  Τα κελιά χτίστηκαν υστερότερα, στις κοιλότητες του βράχου.  Ήταν μια από τις πλουσιότερες μονές της Αρκαδίας και λειτούργησε σαν ανδρικό μοναστήρι μέχρι το 1925, οπότε και διαλύθηκε. Το 1964 η μονή αναβίωσε σαν γυναικεία.

Η Μονή Προδρόμου ιδρύθηκε τον 16ο αιώνα ως κοινόβιο ασκητών, γύρω από τα ναϋδρια και το ναό του Ιωάννη του Προδρόμου.  Η μονή αποτέλεσε καταφύγιο για τους ντόπιους στις περιόδους των εξεγέρσεων, όπως στα Ορλωφικά του 1770.

Στην χαράδρα εκτός από τα τέσσερα κτίσματα των τριών μοναστηριών, άνθισαν κατά καιρούς καμιά δεκαριά ασκηταριά.  Πάντως ο τοίχος στο δυσπρόσιτο ζωνάρι, ακριβώς απέναντι απ τη Μονή Προδρόμου, δεν ήταν ασκηταριό, ήταν κρυψώνας για τα υπάρχοντα και τις ψυχές των ντόπιων σε καιρούς επιδρομών.  Υπάρχει κι ένα απίθανο μονοπάτι –σκάλα, στο πιλιέ, που δίνει προσπέλαση στο κρησφύγετο.

Λίγο κάτω απ τη μονή Προδρόμου, την ακμαιότερη σήμερα μοναστική κοινωνία της περιοχής, φθίνουν τα ερείπια της αρχαίας Γόρτυνας.  Υπάρχουν πολλά και καλοδιατηρημένα μονοπάτια στα μέρη αυτά, ανάμεσα στα χωριά, τα μοναστήρια και τα στανοτόπια κι αξίζει πράγματι να περιπλανηθεί κανείς στην τύχη, μέσα στη γλυκιά αρκαδική άνοιξη»  (Αδαμακόπουλου Τριαντάφυλλου1988:181-2).

«Σύμφωνα με τον Παυσανία, ο Λούσιος – ονομαζόμενος από μερικούς Γορτύνιος – έχει τα πιο κρύα νερά από όλους τους ποταμούς, που δεν παγώνουν το χειμώνα. Στα νερά του Λούσιου ποταμού κάνει το πρώτο του μπάνιο ο Δίας κι έπειτα παραδίδεται από τη Ρέα στη φροντίδα της θεάς Γαίας» (Ολάγια Πέδρο2003:132)   Σύμφωνα όμως με τον Κ. Κερενυϊ Η Μυθολογία των Ελλήνων, σ. 96, σχετικά με τη γέννηση και τα παιδικά χρόνια του Διός, σημειώνει και μια άλλη ιστορία: «..πως ο Ζευς γεννήθηκε στην Αρκαδία, στο όρος Λυκαίον, όπου στην κορφή του, στην ιερή περιοχή του Διός Λυκαίου, τίποτε δεν έριχνε τη σκιά του.  Η Ρέα έλουσε το νεογέννητο στην πηγή του ποταμού της Αρκαδίας Νέδα».

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Αρκαδία (ιστορία, λαογραφία, τέχνη, σύγχρονη ζωή), εκδ. Ιωάν. Ζ. Ζαχαρόπουλου, Τρίπολις
  • Κερένυϊ Κ.1974:Η μυθολογία των Ελλήνων, εικονογραφημένη, μτφρ. Σταθόπουλου Δημήτρη, 9η έκδοση, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Ιωάν. Δ. Κολλάρου & Σίας Α.Ε.
  • Κοκκίνη Σπύρου1976: Τα μοναστήρια της Ελλάδος, οδηγός, ιστορία, θησαυροί, βιβλιογραφία, με παράρτημα δεκαπέντε κειμένων και στατιστικών πινάκων, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας» Ι. Δ. Κολλάρου & Σίας Α.Ε.
  • Κωνσταντινόπουλου Γ. Χρήστου1983: Οι παραδοσιακοί χτίστες της Πελοποννήσου, ιστορική και λαογραφική μελέτη, εκδοτικός οίκος ΜΕΛΙΣΣΑ
  • Παναγιωτόπουλου Βασίλη1985: Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου, 13ος-18ος αιώνας, σειρά: Μελέτες Νεοελληνικής Ιστορίας, εκδ. Ιστορικό Αρχείο Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα
  • Τσοτσόρου Ν. Στάθη1986: Οικονομικοί και κοινωνικοί μηχανισμοί στον ορεινό χώρο, Γορτυνία (1715-1828), σειρά: Μελέτες Νεοελληνικής Ιστορίας, εκδ. Ιστορικό Αρχείο Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα
  • Πετρονώτη Αργύρη1986: Αρκαδία, σειρά: Ελληνική παραδοσιακή αρχιτεκτονική, εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ»
  • Σιόλα Γ. Αγγέλου1986: Η φυσιογνωμία των χωριών της Αρκαδίας, μέρος πρώτο: αρχιτεκτονικά & πολεοδομικά στοιχεία,  εκδ. Β. Κοκοτσάκη, Αθήνα
  • Αδαμακόπουλου Τ., Ματσούκα Π. Χατζηρβασάνη Β.1988: Τα βουνά του Μωριά, σειρά: οδηγός για τα Ελληνικά βουνά, εκδ. Πιτσιλός, Αθήνα
  • Eyewitness – travel guides1997: Greece Athens & the Mainland, Ancient sites, R food, Museums, Countryside, Towns, Maps, Mosaics, Hotels, Monasteries, Dorling Kindersley Limited, London
  • Δρόμοι Πανός, οδηγός πορείας2000: Αρκαδία: 10 διαδρομές με χάρτες, εκδ. GRAMMA, γραφικές τέχνες
  • Καμελιώτη Δημητρίου: Ταξίδι στην αρχαία Αρκαδία, εκδ. Αχαϊκές εκδόσεις, Πάτρα
  • Ολάγια Πέδρο2003: Μυθολογικός Άτλας της Ελλάδας, μια πρωτότυπη προσέγγιση της ελληνικής μυθολογίας μέσα από τη γεωγραφία και τις αρχαίες λογοτεχνικές πηγές, 1η έκδ. 2001, εκδόσεις ROAD
  • Οδικός και περιηγητικός Άτλας2009: Πελοπόννησος, κλίμακας 1: 50.000, εκδ. ΑΝΑΒΑΣΗ
  • Νέζη Νίκου 2010:Τα ελληνικά βουνά, γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, τόμος 2, Ηπειρωτική Ελλάδα (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη) έκδ. Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης – Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη
  • Λακαριέρ Ζακ2007: Στα ίχνη του Παυσανία, περίπατοι στην αρχαία Ελλάδα, μτφρ. Ειρήνη Α. Ραφαήλ, κεφ. στους δρόμους της Αρκαδίας, εκδ. Χατζηνικολή
  • Μανιατέα Ηλία, Τεγόπουλου Γιάννη: Νομός Αρκαδίας, σειρά Ελλάδα (ιστορία, οικονομία, πολιτισμός, πρόσωπα, γεωγραφία, χάρτες, λαογραφία, μουσεία, Νο 4, εκδ. ΔΟΜΗ
Advertisements

One thought on “Ο χρόνος σταμάτησε, το σήμαντρο της Μονής χτυπά και ξαναχτυπά και ο Λούσιος ποταμός επιμένει..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s