Παπίκιον Όρος (Καρτάλ)

Στο έμπα της πόλης της Κομοτηνής, εύκολα βρέθηκε ο περιπτεράς, που μας υπέδειξε τον δρόμο για την αστυνομική διεύθυνση της πόλης.  Πήραμε  γρήγορα την σχετική άδεια, (δηλώνοντας την παρουσία μας και την ιδιότητά μας) ώστε να μπορούμε να κινηθούμε προς τα ορεινά των συνόρων μας και όσο πιο γρήγορα μπορούσαμε κατευθυνθήκαμε κατά τη μεριά του Παπίκιου όρους (1) .

Επί του πεδίου

Προσέγγιση:   Από την Κομοτηνή για το Παπίκιον όρος ακολουθούμε τη δημοσιά για τον Ίασμο, 16 χιλ.  Περνάμε τον ποταμό Τράνο και γύρω μας διακρίνουμε εκτάσεις με καπνά, αραμπάδες, τσεμπέρια γυναικών σκυμμένα πάνω απ τα καπνά και μικρά κοπάδια προβάτων.  Περνάμε  τον Σ.Σ. Σώστη. Το χ. Σώστης είναι μεγάλο.  Στη δημοσιά αριστερά ένδειξη για προϊστορικό οικισμό μέσα στον κάμπο (ενδεχομένως η Μοσυνούπολη) και βόρεια το Παπίκιον όρος.  Περνάμε χ. Αμυγδαλιές, γέφυρα ποταμού Κομψάτου, πρόβατα με τον μουσουλμάνο βοσκό πάνω στο γαϊδουράκι, και το χ. Ληνός, όπου καπνά.  Ένδειξη αριστερά Μέγα Πιστό 1 χιλ. και Κερασέα.  Περνάμε χ. Μίσχος (πολύ ωραίος οικισμός), ένδειξη αριστερά Ασώματοι (μεγάλο χωριό, που απέχει 8 χιλ. από την πόλη της Κομοτηνής).  Περνάμε Ρίζωμα και φτάνουμε στο χ. Θάμνα.

Οι κάτοικοι στα χωριά είναι μουσουλμάνοι.  Στο χ. Θάμνα υπάρχει χωροφυλακή.  Απ εδώ, πάνω απ το χωριό φεύγει δρόμος βόρεια που ανηφορίζει στις πλαγιές του Παπίκιου όρους.  Ο δρόμος βγαίνει μέσα από χαμηλή βλάστηση με οξιές και φτάνοντας σ ένα διάσελο διχαλώνει.  Αριστερά οδηγεί στο χ. Κερασέα και δεξιά οδηγεί στο στρατ. φυλάκιο Μαχαίρα.  Από το φυλάκιο Μαχαίρα μπορεί κανείς να ανηφορίσει στις ψηλές κορφές.  Ακολουθώντας τον δρόμο, ο οποίος τραβερσάρει το ψηλό πέταλο των κορφών, οδηγεί μέσα στην κοιλάδα.  Σε κάποιο σημείο του δρόμου με οδηγό τη γυμνή κορυφή που ορθώνεται από πάνω μας – πρόκειται για την κορυφή Μάνδρα, ύψ. 1.032 μ.- κολλάμε στην πλαγιά, όπου υπάρχει μονοπάτι σβησμένο, που όμως οδηγεί ψηλά ανάμεσα από δένδρα.  Στην κορυφή Μάνδρα υπάρχουν ερείπια κτισμάτων, ίσως παλαιό φυλάκιο.  Στα δεξιά μας η  κοιλάδα στην οποία ρέει ο Χιονοπόταμος ποταμός, που εκβάλει έξω απ την Κομοτηνή.  Απέναντι η δασωμένη κορφή Αράπης και στο βάθος η βουλγαρική κορυφή Κεμέλ.

Από την κορυφή Μάνδρα η κορυφογραμμή ελίσσεται βόρεια και είναι πολύ παρουσιάζει ενδιαφέρον το περπάτημα πάνω της.  Στα αριστερά της κόψης ξανοίγεται κοιλάδα, όπου υπάρχει χωριό χαμηλότερα.  Παρατηρούμε, διασχίζοντας την κορυφογραμμή, στα δεξιά μας η περιοχή είναι δασωμένη, ενώ στα αριστερά μας είναι γυμνή καθώς πέφτει απότομα.  Μετά την κορυφή Μάνδρα και στα μισά της κορυφογραμμής, συναντάμε σημάδι κόκκινο του ΕΟΣ Κομοτηνής, όπου σηματοδοτεί το μονοπάτι.  Αυτό κατεβαίνει κάθετα ανατολικά ΒΑ. και κατηφορίζει στο γυμνό πεδίο.  Μπαίνει στο δάσος, όπου συναντά χώρο αναψυχής, πριν χαθεί και πάλι σε πυκνό δάσος.  Μετά «οδηγεί» – «γίνεται» μεγάλο μονοπάτι μέσα στο δάσος, που γυρίζει ανατολικά και νότια.  Έτσι η πορεία του (μονοπατιού) οδηγεί μετά από ώρα πίσω απ την κορφή Μάνδρα, σε ξέφωτο, όπου ποταμάκι και πεζούλια από καλλιέργειες.  Συναντά τον δρόμο που «οδηγεί» στο χ. Κερασιά.  Αναβάσεις γίνονται και από το χ. Κερασιά, υψ. 560 μ. που βρίσκεται κάτω απ την κορφή Γκραβετή, ύψ. 1.185 μ.

1
Δειλινό στο χ. Θάμνα

Το δειλινό μας βρίσκει περιπλανώμενους πεζοπορώντας ανάμεσα σε Μουσουλμανικά χωριά, εικόνες μαγευτικές, ένας άλλος κόσμος, που για μας που ερχόμαστε απ τη Νότια Ελλάδα, πρωτόγνωρες…  Λίγο μουδιασμένοι για αρχή αλλά γρήγορα η  πρόθεση και διάθεσή μας για επικοινωνία με τους ανθρώπους του τόπου, αντικατέστησαν τη δυσκολία της διαφορετικής γλώσσας, μ’ αυτή  της γλώσσας των ματιών.

Προσεγγίσαμε το Παπίκιον από το χωριό Θάμνα (2)  και κατασκηνώσαμε στη μέση του χωματόδρομου, που οδηγούσε στο φυλάκιο Μαχαίρα.  Διαλέξαμε συγκεκριμένο σημείο για να διατηρούμε οπτική επαφή με τα φώτα του φυλακίου της συνοριακής γραμμής.  Όση ώρα στήναμε την κατασκήνωση μας, βρέθηκε τρόπος να ενημερωθούν οι φρουροί για την εδώ παρουσία μας.  Ο τσοπάνος που αμέσως ξεπρόβαλλε  μπροστά μας, κατατοπίστηκε για την παρουσία μας, τον σκοπό μας, τις προθέσεις μας και πέρασε να ενημερώσει το φυλάκιο, πηγαίνοντάς τους και γάλα.

..Το επόμενο πρωινό ήρθε όπως όλα τ’ άλλα πρωινά στα Ελληνικά βουνά μας.  Γρήγορα-γρήγορα βρεθήκαμε ψηλότερα, όπου μέσα στην αμηχανία μας ανταλλάσσαμε χαιρετούρες και χειραψίες με τους ανθρώπους του φυλακίου.  Είπαμε για το σκεπτικό μας, είπαμε ότι δεν θελήσαμε να ενοχλήσουμε το προηγούμενο βράδυ και γι’ αυτό κοιμηθήκαμε χαμηλότερα αλλά τους είχαμε στείλει μήνυμα με τον τσοπάνο για τις θέσεις μας,  που το είχαν λάβει.

2
Στο δάσος

Σε λίγο  βρεθήκαμε ν’ ανηφορίζουμε στις δασωμένες πλαγιές του βουνού, με τις από μακριά φωνές-υποδείξεις των φρουρών, που μας παρακολουθούσαν και μας φώναζαν μόλις έβλεπαν ότι παίρνουμε λάθος πορεία και τις ευχές για «καλή ανάβαση»!  Ήταν τέτοια η χαρά τους, που μας ακολούθησαν έως την αρχή του μονοπατιού, πρόθυμοι σε ό, τι τους ρωτάγαμε.

Η ανάβασή μας στην πρώτη κορφούλα Μάνδρα 1.032μ. του Παπίκιου με τις δασωμένες πλαγιές της, η βραχώδης με χτένια κορφογραμμή του, οι υπέροχες όψεις που αυτή μας προσέφερε, τα αγριολούλουδα στα πόδια μας τόσο όμορφα, που δεν θέλαμε να χαμηλώσουμε.

Την επόμενη κατασκήνωση –διανυκτέρευση  την κάναμε κοντά στην Μεσαιωνική γέφυρα του Πολύανθου, όπου κατασκηνώσαμε.  Το μέρος ήταν ιδανικό και προσφέρονταν για πεζοπορικές διαδρομές, μιας και είχαμε δώσει το στίγμα παρουσίας μας στην περιοχή.  Φρεσκαριστήκαμε στον ποταμό, κάτι που χρειαζόμασταν μετά από ώρες γυροβολιάς.

3
Παπίκιον όρος Ι

Ξημέρωσε Κυριακή και η περιοχή είχε κάμποσα αξιοθέατα να επισκεφθούμε, ροκανίζοντας τον χρόνο με τον καλλίτερο δυνατό τρόπο.  Γυροφέραμε στις πλαγιές του Παπίκιου όρους, ανάμεσα σε δάση και ξέφωτα, όπου σκοντάφταμε κάθε τόσο σε κάποια αγροικία, μία ποιμενική εστία, ένα εγκαταλελειμμένο οικισμό, ένα μνημείο και όλα αυτά συνοδεία των ήχων των ρυακιών και των πουλιών και τις ευωδιές της θρακιώτικης γης.  Τι πιότερο μπορούσαμε να αναζητήσουμε…  Αποκαμωμένοι, αλλά μελωμένοι απ την ομορφιά του τόπου, πέσαμε ξανά στο μεγάλο ποτάμι.

Η τρίτη νύχτα στο Παπίκιο μας βρήκε να τρώμε μαγειρευτό φαγητό, κατασκηνωμένοι δίπλα στον Κομψάτο ποταμό (3) συντροφιά με τα τριζόνια, που δεν έλεγαν να σταματήσουν  να μας «κουρδίζουν».  Εκλάβαμε ως προσφορά του τόπου, (χαιρόντουσαν με την παρουσία μας) τη συναυλία τους το χαρήκαμε τόσο, που δεν μας έκανε καρδιά να φύγουμε..

4
Παπίκιον όρος ΙΙ

Ασκήσεις επί χάρτου: Γεωγραφικά

Το Παπίκιον βρίσκεται βόρεια της Κομοτηνής στα σύνορα με τη Βουλγαρία.  Είναι οι απολήξεις της μεγάλης οροσειράς της Ροδόπης, που ο κύριος όγκος της βρίσκεται στη Βουλγαρία.  Τα όρια του Παπίκιου όρους, είναι: o ποταμός Ξηροπόταμος (Κομψάτος) από τα δυτικά, που πηγάζει από την κεντρική Ροδόπη (Όρη Μέμκοβα) και χύνεται στη Βιστονίδα λίμνη, νότια η δημοσιά Ίασμος –Πολύανθος –Κομοτηνή, ανατολικά η δημοσιά Κομοτηνή –Νυμφαία –Μακάζα Βουλγαρίας και βόρεια τα σύνορα με τη Βουλγαρία.  Το βουνό έχει μέγιστο ύψος 1.483 μ.,  δεν είναι τόσο ψηλό,  έχει όμως πολύ ενδιαφέρον.

Ιστορικά: Από βυζαντινά έγγραφα γνωρίζουμε ότι έξω από τη Μοσυνούπολη υπήρχαν μονές, όπως του Αγίου Γεωργίου ή της Παναγίας Τζηντζηλουκιώτισσας (αυτοκεφάλου και αυτοδεσπότου βασιλικής μονής), οι οποίες ανήκουν σ ένα σημαντικό κέντρο μοναχισμού του Βυζαντίου, γνωστό από τον 11ο -14ο  αιώνα, που αυτό ήταν το Παπίκιον όρος.  Το Παπίκιον όρος εντοπίζεται βόρεια της Μοσυνουπόλεως, όπου βρίσκονται πυκνά ερείπια μοναστικών συγκροτημάτων, εκκλησιών και νερόμυλων.  Ανάμεσα στα χωριά Κερασιά και Σώστης ανασκάφθηκαν δύο ναοί μονόχωροι με τρούλο.  Σύμφωνα με τις πρώτες αρχαιολογικές έρευνες όλα δείχνουν ότι το Παπίκιον ήταν κέντρο μοναχισμού πριν από τον 10ο -11ο αιώνα.

5
Κατεβαίνοντας απ την κορυφογραμμή..

Οικισμοί πέριξ του βουνού:

Ξεκινώντας απ τα δεξιά του Ξηροποτάμου (Κομψάτου), έχουμε: Σκληρόπετρα, Καλαμπάκι, Τάρταρα, Μακρύ Χωράφι, Λεωνίδας, Οικισμός, Μελίταινα (βρίσκεται στη χοάνη, απ όπου μονοπάτι οδηγεί σε τοποθεσία Πηγαί και στη συνέχεια στα σύνορα), Σήμα, Κρυστάλλη (απ την Μεσαιωνική γέφυρα Πολυάνθου, μονοπάτι φαρδύ για ζώα, οδηγεί στο χωριό μετά από 22 χιλ.), Χαλάσματα, Τρίκορφον, Τρίκορφος, Άσκυλου, Κάβος (από τη γέφυρα Πολυάνθου ακολουθώντας μονοπάτι απέχει 8 χιλ.), Διχάλα (απ τη γέφυρα Πολυάνθου μέσω μονοπατιού απέχει 14 χιλ.), Ερείπια Συλλίου (έξω από το χ. Πολύανθο), Πολύανθος.  Σ αυτό το γεωγραφικό κομμάτι σημειώνονται οι κορφές: Δασωμένο, 425 μ. Ανατολικό, 694 μ., Γέρακας 863 μ. και ανώνυμη 563 μ.  Επίσης και οι τοποθεσίες: Πουλβιτσά (σημειώνονται έξι στάνες), Παλάτι, Κλέφτης, Αιχμηρόν, Ερημιά, Βαλανιδιά, Πέρασμα.

Αριστερά του Ξηροποτάμου (Κομψάτου), στα ΒΑ. του Εχίνου, έχουμε: Λυκότοπος, Κούνδουρος, Ξεροχώρι (εστία) Τσαλαπετεινός > δένδρα, Μακρύ Χωράφι, Αγριάν, Χωραφάκι, Βόδι, Ψάρι, Λέσκα. Γιδότοπος, Καλότυχον, Δένδρα (καλύβες), Σέλλα (κάτω από την κορυφή 802 μ.).  Οι κορυφές συνόρων: Σαμαράνο, 573 μ., Γκέρμε Καγιά, 683 μ., Ρήγας, Κορυφή 853 μ.

Ακόμη πιο ανατολικά, έχουμε τους οικισμούς, που είναι μουσουλμανικοί: Πόα, Μουσινοχώρι, Κερασέα ή Κερασιά, (όπου εδώ και τρία χρόνια έχει γίνει δρόμος που συνδέει τη Κερασιά με του Κρυστάλλη), Ορφανό, Μέγα Πιστό, Σώστης, Ληνός, Γενετή, Ασώματα, Θάμνα, Δύμη, Αγίασμα, Σύμβολα, Φωλεά, Μικρά Άδα.

6
Κοπάδι στο βουνό

Ποιμενικά:

Το Παπίκιο κρατάει την κτηνοτροφία του.  Κοπάδι συναντήσαμε στα όρια του δάσους και γυμνών κορφών, πάνω στο μονοπάτι, συνοδευόμενο από βοσκό.  Ακόμη στο δάσος συναντήσαμε μικρό κοπάδι με βοσκό, ο οποίος μας έδειξε και τον δρόμο για τις κορφές.  Τα κοπάδια συνοδεύονται από βοσκούς, δεν είναι όπως στα νότια, που τα κοπάδια βόσκουν μόνα τους στα ψηλώματα Κτηνοτροφικές εστίες συναντήσαμε κατά μήκος του δρόμου από το ξέφωτο του μονοπατιού για το χ. Κερασιά, έως το διάσελο Διχάλα, με πινακίδες Ε.2.  Τα μαντριά και οι στάνες είναι πολύ καλές κατασκευές.  Τα μαντριά είναι μεγάλα με ξυλοδεσιές, βεργόπλεκτα.  Η στάνη είναι χαμηλό κτίσμα, τύπου Λ και διαθέτει καμινάδα (τζάκι).  Πρόκειται για κάτι περισσότερο από μία στάνη, είναι και σπιτικό.  Επίσης ο τόπος καλλιεργείται.  Παλαιότερα καλλιεργούσαν στις πλαγιές και ψηλότερα, με τον καιρό έχουν εγκαταλείψει τα ημιορεινά και «πέσανε» στις καλλιέργειες του κάμπου.

Η κτηνοτροφία τους είναι τύπου Κισλάν, μία μορφή κτηνοτροφικής και καλλιεργητικής δραστηριότητας.  Συναντιέται στη Θράκη, στη Ροδόπη και ασκείται από Μουσουλμάνους και Πομάκους.

Πρόχειρη ποιμενική εστία κοντά στο φυλάκιο Μαχαίρα.  Πίσω απ το διάσελο του φυλακίου Μαχαίρα, βρίσκεται η κοιλάδα στην οποία ρέει ο ποταμός Χιονοπόταμος.  Δρόμος οδηγεί βαθιά στο άλλο στρατ. Φυλάκιο, όπου στις μέρες μας παραχωρήθηκε στον ΕΟΣ Κομοτηνής και χρησιμοποιείται για καταφύγιο.  Το ποτάμι έχει πέστροφες και το δάσος κυνήγι.  Ακόμη ένα φυλάκιο (κορυφή Φύλακας, ύψ. 1.30 μ.)  βρίσκεται κατάραχα, στα δεξιά – ανατολικά, όπου και είναι απομονωμένο (νερό κουβαλούν με τα ζώα).  Εάν ακολουθήσει κανείς την κοιλάδα του Χιονοπόταμου, μπορεί να περάσει τα σύνορα και αμέσως μετά συναντά το χωριό Τσάκα.  Πρόκειται για ένα ακόμη φυσικό πέρασμα μέσω των ορεινών.  Δρόμος οδηγεί στο Κίρτζαλι πάνω απ το Παπίκιον όρος, το οποίον οριοθετεί τα σύνορα με την Βουλγαρία.  Χωριά στην αντίπερα πλευρά (Βουλγαρικό έδαφος: Μακάζα, Τσάκα,  Ντράνγκοβο).

Έχουμε τα περάσματα από τα νότια στα βόρεια:

  • Κομοτηνή –έξω απ τον οικισμό Νυμφαία και Μακάζα
  • Κατά μήκος του Χιονοπόταμου – Τσάκα και
  • Απ το χ. Καλότυχο του νομού Ξάνθης – Ντράγκοβο
7
Ποιμενική εγκατάσταση

Στον Κομψάτο ποταμό

Ένα πολύ ενδιαφέρον γεωγραφικό κομμάτι είναι αυτό με βάση τον Κομψάτο ποταμό.  Από την δημοσιά Κομοτηνή –Ίασμος και την καινούργια γέφυρα έχουν μαζέψει τα νερά και σχηματίζεται μια λίμνη, από την οποία με νεροαύλακα οδηγούν τα νερά στον κάμπο.  Εάν πάρει κανείς τον μουλαρόδρομο  -μετά το κτίσμα, κάτι σαν υπόστεγο φυλακίου –βγαίνει στην μεσαιωνική γέφυρα του 18ου αιώνα, η οποία συνέδεε τα απέναντι χωριά στο δρόμο για την Ξάνθη.  Αυτή η τρίτοξη γέφυρα – το ένα έχει πέσει, το δυτικό τμήμα της – έχει φτιαχτεί από Ηπειρώτες μαστόρους.  Το μεσαίο τόξο έχει ύψος 12 μέτρα και άνοιγμα 21,80 μέτρα, το ανατολικό έχει άνοιγμα τόξου 17 μέτρα.  Μετά το πέρασμα αυτό υπάρχουν νερόμυλοι, μαντριά και στάνες ψηλά στις πλαγιές. Η πανίδα του τόπου είναι πλούσια, διακρίναμε όρνια, απόδειξη ότι υπάρχει και πλούσια κτηνοτροφία.  Το πρώτο χωριό που συναντούσε κανείς ήταν το Σίλλιο, σήμερα ερείπια.

8
Στο ποταμό Κομψάτο

Το χωριό Σίλλιο (Γιόκτσελερ) είναι εγκαταλελειμμένο  από την εποχή του Εμφυλίου.  Πρόκειται για κτηνοτροφικό χωριό, στην κοιλάδα του Κομψάτου.  Συναντά κανείς ακόμη σ αυτό τα ερείπια από πέτρινα διώροφα σπίτια, με το στάβλο τους στο ισόγειο, διατεταγμένα γύρω από τον πυρήνα του οικισμού.  Στις παρυφές του οικισμού σε ακτίνα δύο χιλιόμ. ήταν διάσπαρτες από χειμερινές και θερινές στάνες.  Επρόκειτο για κατασκευές από ξύλο και άχυρο, σε μακρόστενα ή κυκλικά σχήματα, περιφραγμένα με πλέγμα πασσάλων και κλαδιών και μέρος στεγασμένο από υπόστηλη, μονόρριχτη σκεπή.  Δίπλα το καλύβι του βοσκού, πέτρινο κτίσμα με ξύλινη στέγη.  Οι θερινές στέγες ήταν απλούστερες με διάχωρα για το άρμεγμα και αχυρένιες καλύβες, εποχιακής διαμονής.  Το χωριό Σίλλιο απέχει 0030ω. απ την γέφυρα του Κομψάτου και αξίζει να το επισκεφθεί κανείς, ακόμη και ερειπωμένο» (Ευστρατίου Ν.1988:159-174)

Ο ποταμός Κομψάτος ρέει από τα βόρεια και αποτελεί τον άξονα διακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων των κατοίκων της Ξάνθης.  Οι κάτοικοι των Πομακοχωρίων της Ξάνθης, γύρο από τους λόφους Ντομπριβόρ, 913 μ. και ανώνυμης 818 μ. σμίγουν κάτω απ το χωριό Καλότυχο και ακολουθούν την παραποτάμια διαδρομή στο ύψος του χ. Πολύανθου.

Tάκης Ντάσιος, Σεπτέμβριος 1991

 

Παραπομπές

(1) Παπίκιον όρος, ύψους 1.483 μ. «Βρίσκεται στα ΒΔ. άκρο του νομού Ροδόπης στα σύνορα με την Βουλγαρία.  Αποτελεί τη δυτική απόληξη της μεγάλης οροσειράς της ανατολικής Ροδόπης, που ο κύριος της όγκος βρίσκεται στη Βουλγαρία.  Η παλαιότερη ονομασία του βουνού ήταν Καρτάλ.  Η ψηλότερή του κορφή είναι ύψους 1.483 μ.  Άλλες κορφές Γκραβετή 1.185 μ. και Μάντρα 1.032 μ.  Ανάβαση γίνεται από το χ. Κερασιά, ύψ. 560 μ., 18 χιλ. ΒΔ. της Κομοτηνής σε 0300ω. περίπου»  (Νέζη Νίκου1979:138)

Κοιτάζοντας τον χάρτη Γ.Υ.Σ. κλίμακας 1.50.000, σημείωσα τα πιο κάτω: Από τη πόλη της Κομοτηνής οδηγούμεθα στο χ. Θάμνα.  Έξω από το χ. πλάτωμα, όπου και άφθονο νερό.  Μονοπάτι οδηγεί βόρεια ελισσόμενο ανάμεσα από οξιές.  Το Παπίκιον, ύψους 1.460 μ. είναι η ψηλότερη ελληνική κορυφή της ανατολικής Ροδόπης, που βρίσκεται σε ελληνικό έδαφος.

Οι κορυφές που βλέπουμε στο χάρτη, από δυτικά > βόρεια > ανατολικά και κάτω νότια, είναι:  Ανώνυμη 863 μ., Γκραβετή 1.185 μ., 1.335 μ., η ψηλότερη 1.460 μ., 1.310 μ., Μάντρα 1.032 μ., 1.170 μ., 1.139 μ., 943 μ.

Τα όρια του Παπίκιου όρους οριοθετούνται στα δυτικά από τον Κομψάτο ποταμό, στα νότια από τη δημοσιά Πολύανθο –Κομοτηνή, τη δημοσιά Κομοτηνή – έξω από τη Νυμφαία – Βουλγαρία (Κίρτζαλι)»

«Μεγάλος ορεινός όγκος στο ΒΔ άκρο του νομού Ροδόπης στα σύνορα με τη Βουλγαρία Β.-ΒΔ. της Κομοτηνής (παλ. Ονομ. Κουμουτζηνά και Γκιουμουλτζίνα) πρωτεύουσα του νομού.  Αποτελεί το ανατολικό τμήμα της οροσειράς Δεσπότ Ντάγ της οροσυμπλέγματος της Ανατολικής Ροδόπης.  Το μεγαλύτερο τμήμα του βρίσκεται στην Ελλάδα.  Εκτείνεται από τον Ξηροπόταμο –Κομψάτο ποταμό, το Αετόρεμα και τον αυχένα /διάβαση (680 μ. –Πυραμίδα 31) πάνω από τη Νυμφαία, όπου περνά ο δρόμος για τη Βουλγαρία.  Η ονομασία Παπίκιον αναφέρεται τουλάχιστον από το 12ο αι.  Τα πετρώματά του είναι γνεύσιοι και σχιστόλιθοι με μάρμαρο.  Από το Παπίκιο αρχίζουν να σχηματίζονται οι ποταμοί Βοζβόζης (η αρχή του ονομάζεται Χιονόρεμα), που καταλήγει στη λίμνη Ισμαρίδα και ο Ασπροπόταμος ή Τραύος, που καταλήγει στη λίμνη Βιστινίδα.  Το Παπίκιο έχει εκτεταμένα δάση από οξιές, δρύες, μαύρη πεύκη, δασική πεύκη κ.ά. είδη.  Ο Ποταμός Κομψάτος με την κοιλάδα του στα Δ.-ΝΔ. του Παπίκιου έχει ενταχθεί στο δίκτυο προστατευομένων περιοχών Ναtura και έχουν χαρακτηριστεί ως σημαντική περιοχή για τα πουλιά.  Η ψηλότερη κορυφή του είναι το Αητόβουνο, ύψ. 1.510 μ. (χωρίς υψομετρικό κολονάκι).  Το υψόμετρο 1.483 μ. που αναγράφουν οι περισσότεροι χάρτες αφορά μία έξαρση της κορυφογραμμής, όπου και υψομετρικό κολονάκι της Γ.Υ.Σ., 1.400 μ. ΝΑ. της ψηλότερη κορφής.

Καταφύγιο:

Στην κορυφή Φύλακας, σε υψ. 1.030 μ., βρίσκεται το καταφύγιο του ΕΟΣ Κομοτηνής, που διαθέτει 50 θέσεις ύπνου.  Το καταφύγιο, που ήταν στρατιωτικό φυλάκιο, ανακαινίστηκε και επεκτάθηκε από τον ΕΟΣ Κομοτηνής, και πήρε την ονομασία «Καταφύγιο Χαράλαμπος Δήμου».  Πληροφορίες στον ΕΟΣ Κομοτηνής, τηλ. 25310-30702 και 25310-29411).  Η προσπέλαση στο καταφύγιο γίνεται είτε με αυτοκίνητο από την Κομοτηνή (14 χιλ. άσφαλτος και 19 χιλ. χωματόδρομος), είτε με αυτοκίνητο μέχρι τον παλιό οικισμό Μικρή Άδα (7+13 χιλ. από Κομοτηνή) και από εκεί για το καταφύγιο σε 0200ω. περίπου.  Από το καταφύγιο στην κορυφή σε 0400ω. περίπου.

Ανάβαση στην κορυφή, ύψ. 1.483 μ. μπορεί να γίνει, εκτός από το καταφύγιο και από το Φυλάκιο Μαχαίρα, ύψ. 680 μ., που απέχει 20 χιλ. από τον οικισμό Θάμνα, υψ. 100 μ. (το χ. Θάμνα απέχει 8 χιλ. από την Κομοτηνή), σε 0330ω. περίπου.

Το Ευρωπαϊκό μονοπάτι μεγάλων αποστάσεων Ε6 ερχόμενο από το Μαυροπαίδι (Σάτρες.) περνά τον Κομψάτο ποταμό από τη γέφυρα του Τρίκορφου, διασχίζει τη ΝΔ.-Ν. περιοχή του Παπίκιου και περνώντας από τους οικισμούς Τρίκορφο (Καρά Μουσά), Σήμα (Καγιά Μπασή), Κρυστάλλη (Τεκέ Ντερέ), Πόα (Κουγιούν Ντερέ), Κερασιά (Κερεσλή) και Σώστης συνεχίζει για Κομοτηνή και Μαρώνεια (βουνό Ίσμαρος)»  (Νέζη Νίκου2010:488-9)

(2) Χ. Θάμνα, υψ. 100 μ. στα ΒΔ. της Κομοτηνής, δήμου Σώστη νομού Ροδόπης.  Στα 1928 είχε 381 κατοίκους, 1940 > 514, 1951 > 617, 1961 > 622, 1971 > 613, 1981 > 585, 1991 > 568 και  το Χ. Κερασιά έως 1928 Κερεσλή, υψ. 500 μ. στις πλαγιές του Παπίκιου όρους ΒΔ. της Κομοτηνής νομού Ροδόπης.  Στα 1928 είχε 249 κατοίκους, 1940 > 321, 1951 > 299, 1961 > 239, 1971 > 201, 1981 > 49, 1991 > 19.  Κοντά στο χωριό βυζαντινό κάστρο

(3) «Κομψάτος ή Κουρού ποταμός, ρέει στο δυτικό μέρος του νομού που πηγάζει από τις ανατολικές απολήξεις της Κεντρικής Ροδόπης.  Ο ποταμός, περνώντας από τα Πομακοχώρια, εισέρχεται στο έδαφος του νομού Ροδόπης, κοντά στον οικισμό Ταγγαίο.  Στο ύψος του οικισμού Πολύανθο εισέρχεται στην πεδιάδα της Κομοτηνής, όπου τελικά στρέφεται νοτιοδυτικά και εκβάλλει στη λίμνη Βιστονίδα.  Ο ποταμός έχει μεγάλη παροχή νερού και είναι ένας από τους κύριους υδροδότες της λίμνης.  Στο άνω ρου του ο Κομψάτος σχηματίζει μια κοιλάδα που περιβάλλεται από υψώματα.  Στις πλαγιές αυτών των υψωμάτων υπάρχουν μικροί οικισμοί, αλλά και βοσκότοποι, παραδοσιακές καλλιέργειες και δάση (κυρίως δρυοδάση, υποβαθμισμένα από την υπερβόσκηση)  Κατά μήκος  της κοίτης του ποταμού αναπτύσσονται παρόχθια υδροχαρή δάση ή συστάδες από ιτιές, λεύκες, πλατάνια, πικροδάφνες κ.α.  Εκτός από τη φυσική ομορφιά της, αυτή η κοιλάδα διακρίνεται για την οικολογική αξία της (περιλαμβάνεται στο δίκτυο Natura 2000).  Εξαιρετική η τρίτοξη του 18ου  γέφυρα του Πολύανθου επί του Κομψάτου ποταμού»..  (Στυλιανίδου Σουλτάνα, Μπλογιαννάκη Ναταλία, Bonetti Andrea στο ειδική προσφορά της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ, No 39:44)

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Παπαχριστοδούλου Πολυδ.1948: «Οι Πομάκοι και ο δίκαιος αγώνας των ν απαλλαγούν από τον δυσβάσταχτο βουλγαρικό ζυγό», έκδ. Δευτέρα, σειρά: Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού θησαυρού (1)
  • Νέζη Νίκου1979: Tα Ελληνικά βουνά, ορεογραφία, οδηγός, Αθήνα
  • Ζεχερλή Ν. Σπύρου1976: Η Θράκη, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα (ιστορία, λαογραφία, τέχνη, παράδοση), έκδ. Παρ. Θ. Χατζηαποστόλου, Θεσσαλονίκη
  • Νακρατζἀ Γεωργίου1988: Η στενή εθνολογική συγγένεια των σημερινών Ελλήνων, Βουλγάρων και Τούρκων, Μακεδονία –Θράκη, Θεσσαλονίκη
  • Ευστρατίου Ν.1988: Η ζωντανή αρχαιολογία της ορεινής Ροδόπης – ένα παράδειγμα «Η ιστορική αρχαιολογική και λαογραφική έρευνα για τη Θράκη», σ.159-174, Θεσσαλονίκη
  • Χιδίρογλου Παύλου1989: Οι Έλληνες Πομάκοι και η σχέση τους με την Τουρκία, Β΄ έκδοση, εκδ. Ηρόδοτος, Αθήνα
  • Μαγκριώτη Γιάννη1990: Πομάκοι ή Ροδοπαίοι, οι Έλληνες Μουσουλμάνοι, εκδ. Ρήσος, Αθήνα
  • Μυλωνά Α. Πολυσ.1990: Οι Πομάκοι της Θράκης, εκδ. Νέα Σύνορα –Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα
  • Κίζη Γιάννη1990: Θράκη, σειρά Ελληνική παραδοσιακή αρχιτεκτονική, εκδοτικός οίκος ΜΕΛΙΣΣΑ:
  • Τσιακμάκη Βασίλη1997: 1.200 χιλιόμετρα με τα πόδια, διασχίζοντας την ελληνική ύπαιθρο, από την Ήπειρο μέχρι τον Έβρο σε 44 μέρες, εκδ. Νέα Σύνορα,-Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα
  • Βλασίδη Βλάση, Σφήκα Γιώργου (Έρευνα – κείμενα)2002:  Ανατολική Μακεδονία, Θράκη (αρχαιολογικοί χώροι, μουσεία, χάρτες, ξενοδοχεία, πεζοπορία, φύση, εθνικοί δρυμοί, ιστορία, παραλίες), ένας πλήρης ταξιδιωτικός οδηγός, εκδ, EXPLORER
  • Κόκκα Ν, Κωνσταντινίδη Ν., Μεχμεταλή Ρ.2003: Τα Πομακοχώρια της Θράκης, ιστορία, γλώσσα, περιήγηση, λαϊκός πολιτισμός, εκδόσεις Οδυσσέας
  • Μελετζή Σπύρου 2005: Θράκη, από το αρχείο του Σπύρου Μελετζή, έκδ. Εθνολογικό Μουσείο Θράκης & εκδὀσεις Καστανιώτη
  • Χάρτης Greece Thrace, Mountain Papikio, Map 7/7, scale 1: 50.000 ed.. Ε.Ο.Τ (advisor T. Dassios)
  • Ντρενογιάννη Γιάννη (Επιμ.)2007:«Θράκη (Δέλτα Έβρου, Πομακοχώρια: Ξάνθη, Ροδόπη, Έβρος.  Με αυτοκίνητο, με τα πόδια, με 4Χ4 και μοτοσυκλέτα, χωρίς μυστικά», σειρά Ανακαλύψτε την Ελλάδα, Νο 17, ειδική έκδοση της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ
  • Νέζη Νίκου2010: Τα Ελληνικά βουνά, γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, Ηπειρωτική Ελλάδα (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη), τόμος 2, εκδ. Ε.Ο.Ο.Α. & Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη
  • Σταματελάτου Μιχαήλ, Βάμβα – Σταματελάτου Φωτεινή2012: Γεωγραφικό λεξικό της Ελλάδας, Α΄ τόμος, για αυτή την έκδοση Δ.Ο.Λ. ΤΑ ΝΕΑ
  • «Νομός Ροδόπης, Θράκη», ΝΟ 39, σειρά Ελλάδα (ιστορία, οικονομία, πολιτισμός, πρόσωπα, γεωγραφία, χάρτες, λαογραφία, μουσεία, εκδόσεις ΔΟΜΗ
  • ΘΡΑΚΗ , εκδ. ΕΤΒΑ – ΕΟΤ – ΕΟΜΜΕΧ,
  • Χάρτης Πεζοπορικός και τουριστικός2014: Ανατολική Ροδόπη ( Παπίκιο, Θρακικά Μετέωρα, Πομακοχώρια) Νο 131, κλίμακας 1: 40.000, εκδ. GEOPSIS

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s