Νωρίς την Άνοιξη μέσα από μια λιακάδα…

Απ’ τα ψηλά κινήσαμε για τα χαμηλά.  Μία πορεία αντίστροφης μέτρησης κι ένα ξεδίπλωμα ψυχικού πετάγματος, όπως συμβαίνει συνήθως όταν έχεις πετύχει τους στόχους σου – ένας απ’ αυτούς και η κορυφή στο βουνό Πιέρια (1).   

1
(Ορεινά) Απ τα Πιέρια Ὀρη οι ψηλές κορφές του Ολύμπου

Τούτη τη φορά υπήρχε χρόνος και ο χώρος τα είχε όλα.  Η ψηλή κορυφή ήταν πίσω μας, η μέρα ολάκερη μπροστά μας και τον ήλιο να μας σκουντάει.  Κατηφορίσαμε για κάτω αφήνοντας την χιονισμένη και αεράτη κορφή και το κάθε τι στα μάτια  μας έπαιρνε μία άλλη όψη απ’ αυτή, που λίγο πριν, όταν αναβαίναμε, φάνταζε.  Το χαλάρωμα έφερε τη δυνατότητα παρατήρησης και αυτή μας έδωσε τη ευκαιρία να βιώσουμε βαθύτερα τις συνθήκες που ανοίγονταν μπροστά μας.

Το βουνό, τα ημιορεινά και η ενδοχώρα, με μια μοναδική νομοτελειακή σειρά  ξετυλίχτηκαν μπροστά μας και το μόνο που μας ‘ζητούσαν’ ήταν η διακριτική συμμετοχή μας

2
(Ορεινά) κατεβαίνοντας απ τα Πιέρια Όρη, Ι

α.  Ορεινά (800 μ. και άνω..)

Έριξα μια ματιά γύρω μου σαν έκανα την πρώτη στάση.  Οι χιονισμένες κορφές, οι χιονισμένες λάκες, τα γυμνά βράχια δεν ήταν κάτι το άψυχο ή κάτι το ασάλευτο «βαλμένο» εκεί.  Ήταν ένα ζωντανό γιγάντιο σώμα που αργοσάλευε.  Ο ήλιος με τις αχτίνες του διαπερνούσε το λευκό ένδυμα και αυτό άλλαζε κάθε στιγμή, και σε κάθε ανοιγοκλείσιμο των ματιών  έμοιαζε διαφορετικό.  Δεν ήταν οι παραισθήσεις από το χιόνι.  Ολόκληρο το βουνό σάλευε αργά-αργά κάτω απ’ τις καυτερές ανοιξιάτικες αχτίνες του ήλιου.

Μετά τα εκτεταμένα χιόνια ακολούθησαν οι χιονούρες και εκεί που αυτές τελείωναν τα αγριολούλουδα γέμιζαν τον τόπο.  Κρόκοι, πριμούλες, σκουλαρίκια της βασίλισσας και όλα εκείνα τα μικρότερα λουλούδια που βιάζονται να πετάξουν από πάνω τους τα χιόνια.

3
(Ορεινά) Κατεβαίνοντας απ τα Πιέρια Όρη ΙΙ

Εκεί που χαμηλώνουν οι ψηλές κορφές και οι λάκες μαλακώνουν γρήγορα, σε υποδέχονται οι μισοχωμένες ερειπωμένες στάνες.  Στα ψηλότερα είναι δύσκολο να τις βρεις γιατί, μέσα στο τόσο χιόνι, φαντάζουν μαγική εικόνα.

Εδώ, χαμηλότερα, τα όρθια ξύλα απ’ τους φράχτες αντιστάθηκαν στη δύναμη του χειμώνα.  Στις κοπρισιές γύρω απ’ τη στάνη τα αγριολούλουδα συναγωνίζονται σε ζωντάνια και χρώματα, πριν τα κοπάδια ξαναγυρίσουν.  Οι πλαγιές καταλήγουν σε ρεματιές  και τα νερά ζώνουν ολούθε το διάβα.  Νερά, πολλά νερά ξεπηδούν απ’ όλες τις μεριές, λες και αυτό το γιγάντιο σώμα προσπαθεί να αποβάλει το πλεόνασμα.  Τσαλαβουτάς μέσα τους στο μονοπάτι, στον ορεινό δρόμο ή ακόμα και στο απογυμνωμένο δάσος.  Όπου και να πατήσεις θα λασπώσεις.  Ξύλα σκόρπια σε αποσύνθεση, φύλλα, κλαριά δένδρων γυμνά, με τους φτερωτούς φίλους να στήνουν τραγούδι που δύσκολα ακούγεται, αφού δεν μπορούν να ξεπεράσουν τον ήχο των νερών.

Χαμηλότερα τα νερά γίνονται απαιτητικά.  Καταρράχτες ζωηροί σε διάφορες εκφράσεις, αφού σε κάθε στροφή εμφανίζονται διαφορετικοί.  Ξέφωτα με ξεχειλισμένες ποτίστρες που μάταια προσπαθούν να χωρέσουν τόσα νερά στ’ αυλάκια.  Εδώ το νερό μοιάζει να κυριαρχεί απ’ άκρη σ’ άκρη.

4
(Ημιορεινά) Βοσκός με το κοπάδι του..

Βγαίνεις στον δασικό δρόμο και προσπερνάς τις στοίβες των κορμών που περιμένουν υπομονετικά στην άκρη του δρόμου.  Σαν ανοίξουν οι μέρες, θα πάρουν τον δρόμο για την πολιτεία.

Στα χαμηλά σταματάς.  Σωριάζεσαι στο χορτάρι που είναι στεγνό και ανασαίνεις.  Μικρά έντομα σε γυροφέρνουν, πουλιά κελαηδούν στ’ αυτιά σου, η ζέστη έχει τσουρουφλίσει την μύτη και τα μάγουλα.  Και είναι μόνο η αρχή.

β. ημιορεινά (400 -800 μ. υψόμετρο)

Η μέρα κρατά και εσύ συνεχίζεις.  Οι κορφές ξεμακραίνουν και φαντάζουν τώρα όπως όλες οι ψηλές κορφές σαν τις κοιτάζεις από μακριά, μόνο που σε σένα έχουν να μηνύσουν και άλλα πολλά. Σημεία που άλλοτε θα προσπερνούσε η ματιά, τώρα σταματά:

Κοίτα την κόψη, στο φρύδι είχαμε κολλήσει.. ακούστηκε δίπλα μου η φωνή.

Προς τα κάτω προβάλλουν λόφοι ντυμένοι με καινούργια φορεσιά, κάνοντας έντονη την παρουσία τους.  Τα στάχια πράσινα χορεύουν στο φύσημά του αγέρα.

5
(Ημιορεινά) Πρασίνισε ο τόπος

Αγροικίες χορταριασμένες, αυλάκια και πέτρες ξεπλυμένες, έργα τέχνης.  Χωριά μέσα στο φως γιορτάζουν.  Οι στέγες, κόκκινες ή τσίγκινες, λάμπουν.  Αυτός ο ήλιος τόσο δυνατός είναι της γιορτής και το κάθε τι γιορτάζει.  Ήρθε η ώρα των ορεινών.

Στις πλαγιές, στα πεζούλια, με στοργική προσοχή στρώνονται τα επίπεδα που θα φιλοξενήσουν τα νέα καπνά.  Προσεχτικό στρώσιμο, πότισμα και πολλές ευχές.  Παράθυρα ανοιχτά, μπαλκόνια με πολύχρωμα κεντήματα, ανθρώπινες φιγούρες σε διαρκή κίνηση.

Περνάς υψώματα και πλαγιές, χώνεσαι σε στενώματα, συντροφιά με ολόκληρα ποτάμια, χάνεις τον ήλιο και την ευεργετική του συμβολή, καθώς οι κορφές των βουνών τον κρύβουν και όμως το τραγούδι της άνοιξης έχει ξεκινήσει πια.

Κρατά στο νερό του ποταμού που κουβαλά την ορμή του σαν ξεπετάγεται ψηλά από τις κορυφές.  Το ακούς στα γαυγίσματα των σκύλων του τσοπάνη που ξαφνιασμένα απ’ την ανθρώπινη παρουσία χαίρονται, γιατί τους θυμίζει το τέλος της απομόνωσης.  Τα χειμαδιά δεν θάναι για πολύ ακόμη.  Τα ψηλώματα με τον τρόπο τους καλούν πίσω ανθρώπους και ζωντανά.

6
(Ημιορεινά)  Άνοιξη, άνθισαν τα δένδρα

Στο πυκνό δάσος το γεράκι μας προσπερνά, κάνοντας αισθητή τη δική του παρουσία, προειδοποιώντας μας για τον χώρο του.  Ο ήλιος κρατά, το φως χύνεται παντού και δεν μπορείς να ξεφύγεις. Οι χωρικοί στα πεζούλια κάνουν σχέδια κοιτάζοντας τη γη και οι βοσκοί καθισμένοι πρόσωπο στον ήλιο, μετρούν μέρες για τ’ Αϊ-Γιωργιού.

Τα ορεινά δειλά-δειλά υποδέχονται τους πρώτους βιαστικούς κατοίκους τους.  Οι ελάχιστοι, συνήθως οι γεροντότεροι, που πέρασαν τον χειμώνα αποκλεισμένοι στα ορεινά χώρια, μόνοι τους – οι ξωμάχοι – θάχουν να πουν πολλά, καθώς οι μέρες θα ξανοίγουν.  Η πολιορκία λύθηκε.  Τώρα θα μπορούν  να «πεθάνουν» ήσυχοι, αφού οι δρόμοι άνοιξαν!

Οι λόφοι πράσινοι, οι πέτρες ελάχιστες και όπου τις βρίσκεις, πράσινες και αυτές.    Κυριαρχεί το γαλάζιο τ’ ουρανού και το πράσινο της γης, η ευλογία τούτου του τόπου.

7
(Πεδινά) Ψάρεμα στον Πηνειό ποταμό

γ. (πεδινά), διασχίζοντας τον Θεσσαλικό κάμπο κατεβαίνοντας νότια

Τα χωριά γίνονται περισσότερα και αυτά με τη σειρά τους, πού και πού γεννούν κωμοπόλεις.  Εδώ οι ανθρώπινες παρουσίες γίνονται πολύπλοκες και σύνθετες.

Εκτάσεις με συστηματικές καλλιέργειες και κοντά στους δρόμους τα δένδρα ανθισμένα. Λουλουδιασμένα, με λευκά και ροδαλά λουλούδια, θα δέσουν και θα καρπίσουν.  Τώρα όμως συνθέτουν και αυτά μία ομορφιά αλλιώτικη, σαν τα κοιτάξεις με φόντο τις μακρινές ψηλές κορυφές.  Από το άσπρο των μικρών ανθισμένων οπωροφόρων το μάτι ψηλώνει ίσα με τον πάλλευκο  θρόνο του Δία.  Σήμερα, στο πανηγύρι του φωτός και των χρωμάτων είναι και αυτός προσκεκλημένος και είναι εκεί.  Θεοί και άνθρωποι γιορτάζουν.  Ούτε ένα συννεφάκι δεν σκιάζει το μεγάλο βασίλειο.  Η άνοιξη, βασίλισσα, κοκκινίζει ντροπαλή.  Στα ριζά των λόφων και στις πεδιάδες, οι βοσκοί  χαιρετίζουν την γιορτή, ως πρώτοι επίσημοι προσκεκλημένοι.  Με τέτοιο ήλιο έχουν αφήσει το κοπάδι και την γκλίτσα τους για να ξαπλώσουν στης γης την αγκαλιά.  Σε κάθε στροφή και κοπάδι, σε κάθε αγνάντι και μιά αστεία ανθρώπινη φιγούρα, όπως βολεύεται ο καθένας.

8
(Πεδινά) Χωματόδρομος στα πεδινά του κάμπου

Η μεγάλη κίνηση στην κωμόπολη δεν σε σταματά.  Άλλη εποχή θα γκρίνιαζες με την χαοτική κατάσταση που συναντάς παντού, τώρα συγκεντρώνεις την προσοχή σου στο πέταγμα των λελεκιών, που ακολουθώντας τα με το μάτι,  τα βλέπεις να προσγειώνονται στα καμπαναριά των εκκλησιών.  Οι φτερωτοί προάγγελοι της άνοιξης από νωρίς στις θερινές τους κατοικίες.

9
(Πεδινά) επαρχιακός δρόμος στα καμποχώρια

Ο Θεσσαλικός κάμπος, αυτή η πράσινη θάλασσα ανθρώπινης καλλιέργειας διακόπτεται μόνο απ’ τα νερά του Πηνειού.  Παιδιά ψαρεύουν στις όχθες,  γελάδια βόσκουν ατάραχα, τα άλογα μαζί με τα πρόβατα, και δρόμοι που οδηγούν στα μεγάλα αστικά κέντρα.  Όλα είναι γιορτινά, σ’ αυτό το πανηγύρι, όπως το πανηγύρι του Θεσσαλικού κάμπου τα παλιά χρόνια…

Και εσύ ταξιδεύεις, ταξιδεύεις νότια, με το φως του ήλιου πάνω σου, μπροστά σου, μέσα σου.  Δεν λέει να τελειώσει.  Κλείνεις τα μάτια σου και πάλι φως.  Τ’ ανοίγεις και πάλι αυτό μπροστά σου.  Εύχεσαι να βασιλέψει ο ήλιος γιατί δεν μπορείς να ρουφήξεις άλλο.  Κοντεύεις να σκάσεις από το θεϊκό νέκταρ που διακριτικά οι θεοί σου γεμίζουν το ποτήρι, και εσύ γίνεσαι, τι παράξενο!, πιότερα ανάλαφρος…

10
(Θεσσαλικός κάμπος) Άνοιξη, καθαρίζουν τα χωράφια για τη νέα σπορά

Το αεράκι των μακρινών πια ψηλών κορφών, το τραγούδι του αγέρα της παγωμένης κορφής, άθελα, χωρίς να το σκεφθείς,  λόγια φέρνει στα χείλη:

«Άνοιξη μοναδική στιγμή, σαν ξαναβρεθώ κοντά σου θάθελα να γίνω υπηρέτης της ομορφιάς σου.  Μέχρι τότε ευλογημένη Μητέρα γη, βουνά ψηλά και λόφοι χλοεροί, όπου και να βρίσκομαι, η σκέψη μου θα σας ακολουθεί».

Τάκης Ντάσιος, Άνοιξη 1986

Παραπομπές

(1) «Πιέρια Όρη, ωραίο βουνό στα Β.-ΒΔ. του Ολύμπου, που στο μεγαλύτερό του μέρος είναι σκεπασμένο και από θαυμάσια δάση με οξιές, δασόπευκα και άλλα.  Οι κυριότερες κορυφές του βρίσκονται όλες σε μια ευθεία με κατεύθυνση από βορρά προς νότο.  Η πιο ψηλή κορυφή λέγεται Φλάμπουρο, ύψ. 2.190 μ. και βρίσκεται στο νότιο μέρος.  Για ν ανέβουμε στα Πιέρια ξεκινάμε από την Κατερίνη και παίρνουμε το δρόμο για την Ελασσόνα.  Πιο κάτω βρίσκουμε διακλάδωση δεξιά για το χωριό Μεσαία Μηλιά. (2)  Από εκεί συνεχίζουμε σε δασικό χωματόδρομο ως την τοποθεσία Επάνω Μηλιά, πρώην χωριό, που τώρα σώζεται μόνο η εκκλησία του.  Λίγο πιο πάνω συναντάμε το Καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Κατερίνης, ένα από τα μεγαλύτερα και ωραιότερα που υπάρχουν στην Ελλάδα, όπου μπορεί να διανυκτερεύσει κανείς ύστερα από συνεννόηση με τον παραπάνω Σύνδεσμο.  Ο δασικός δρόμος συνεχίζει μερικά χιλιόμετρα και μετά αρχίζει το μονοπάτι για την κορυφή, που είναι οδοσημασμένο και ευδιάκριτο.  Στην αρχή έχει κατεύθυνση ΒΔ. και μετά Δ., ώσπου βγαίνει στη ράχη του βουνού, που είναι γυμνή και στρέφεται στα Ν.  Ακολουθώντας τη ράχη, φθάνουμε στην κορυφή Φλάμπουρο.  Από το Καταφύγιο στην ψηλότερη κορυφή 0500ω. περίπου.  Επιστροφή από το ίδιο μέρος.  Ωραία ανάβαση γίνεται κι από την πλευρά του νομού Κοζάνης, από το χωριό Καταφύγιο»  (Σφήκα Γιώργου1980: 158-9)

Η πραγματοποιηθείσα διαδρομή: Από το καταφύγιο του ΕΟΣ Κατερίνης, υψ. 1.000 μ., που βρίσκεται κτισμένο στο ψηλότερο σημείο του χ. Άνω Μηλιά Πιερίας, κοντά στον πύργο των Λαζαίων και πίσω ακριβώς από τη δεξαμενή του, ξεκινά καλογραμμένο μονοπάτι με βόρεια κατεύθυνση, που οδηγεί σε πλάτωμα, όπου φτάνει και δασικός δρόμος.  Διασχίζουμε το πλάτωμα, περνάμε την πηγή της Μαντήλας και από καλοσημαδεμένο μονοπάτι βγαίνουμε σε νέο πλάτωμα, όπου κοντά η Πηγή της Νεότητας.  Ανηφορίζουμε διασχίζοντας δασικό δρόμο και σε 0230ω. προσεγγίζουμε την κορυφή Πέντε Πύργοι, υψ. 1.710 μ.  Βόρεια από την κορυφή διέρχεται η χάραξη του διεθνούς μονοπατιού Ε4.  Το ακολουθούμε παρακάμπτοντας αρχικά τον όγκο της Λιανούρας, ύψ. 1.800 μ. και βαδίζοντας στις βόρειες πλαγιές της Τούφας Καραγιώργη και της Αβδέλλας, σε 0145ω., φτάνουμε στην ψηλότερη κορυφή, Φλάμπουρο, ύψ. 2.190 μ.»  (Τσίπηρα Κώστα1997:82)

Το διεθνές ορειβατικό μονοπάτι Ε4

«Από το χωριό Ριζώματα ανηφορίζει το μονοπάτι προς το χ. Δερβένι στις πλαγιές των Πιερίων, μέσα από πυκνό δάσος οξιάς και από δασικούς δρόμους φτάνει στο χ. Καταφύγι Κοζάνης, σε 0600ω.  Στο χωριό υπάρχει ξενώνας και εστιατόριο.  Το χωριό κατοικείται μόνον τους θερινούς μήνες.  Σε απόσταση 4 χιλ. πριν το χωριό, αρχίζει ο δρόμος και το μονοπάτι προς το καταφύγιο του Σ.Ε.Ο. Κοζάνης, που βρίσκεται σε υψ. 1.900 μ.  Ενδεικτική πινακίδα τοποθετημένη στη διακλάδωση, οδηγεί προς τη σωστή πορεία.   Από το χ. Καταφύγι Κοζάνης στο καταφύγιο του Σ.Ε.Ο. Κοζάνης, απαιτείται 0130ω. Το καταφύγιο είναι ανοικτό τα Σαββατοκύριακο, διαθέτει 70 κρεβάτια, κουζίνα και τρεχούμενο νερό.  Στο καταφύγιο προσφέρεται φαγητό και πρόγευμα μετά από συνεννόηση.  Ομάδες που θέλουν να διανυκτερεύσουν τις άλλες μέρες της εβδομάδας ή να κλείσουν θέση πρέπει να επικοινωνούν στο Σ.Ε.Ο Κοζάνης, τηλ. 2461-30729 ή να απευθυνθούν: Σ.Ε.Ο Κοζάνης, Κιλκίς 2, 501 00 ΚΟΖΑΝΗ.  Από το καταφύγιο του Σ.Ε.Ο. το μονοπάτι συνεχίζει στο οροπέδιο της Αβδέλας, σε άδενδρο πεδίο έως την Τούφα Καραγεώργη, όπου αρχίζει δάσος με πανύψηλα κωνοφόρα και οξιές.  Κατηφορίζοντας συνέχεια σε μονοπάτι στην αρχή και σε δασικούς δρόμους ύστερα μέσα στο δάσος, φτάνει μετά από συνολική πορεία 0400ω. στο καταφύγιο της Άνω Μηλιάς, που είναι ανοικτό όλα τα Σαββατοκύριακα του χρόνου.  Ομάδες, ύστερα από συνεννόηση με τον Ε.Ο.Σ. Κατερίνης, Αλ. Ζαΐμη 3,  601 00 ΚΑΤΕΡΙΝΗ, μπορούν να φιλοξενηθούν όλες της ημέρες της εβδομάδας..  Από το καταφύγιο της Άνω Μηλιάς, η διαδρομή συνεχίζει από δρόμο και μονοπάτι καλά σηματοδοτημένο προς το χ. Μεσαία Μηλιά για 0130ω.  Μετά δε από ασφαλτοστρωμένο δρόμο 4 χιλ. στην Κάτω Μηλιά.  Διασχίζοντας τον δρόμο Κατερίνης –Ελασσόνας και από χωματόδρομους, η διαδρομή συνεχίζει στα χωριά: Λόφος, Βροντού, Δίον και τελικά στο Λιτόχωρο, όπου μπορεί να διανυκτερεύσει κανείς»  (από το έντυπο της Ε.Ο.Ο.Σ. Το Ευρωπαϊκό μονοπάτι μεγάλων διαδρομών Ε4 GR).

Σχετική βιβλιογραφία για το Διεθνές μονοπάτι μεγάλων αποστάσεων Ε4:

«Καταφύγια:

Στην τοποθεσία Βίγλα Άνω Μηλιάς, ύψ. 1.050 μ., 15 χιλ. από το χ. Κάτω Μηλιά, Καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Κατερίνης, με την ονομασία «Ιωάννης Χασιώτης», που διαθέτει 60 θέσεις ύπνου.  Πληροφορίες στο τηλ. 23510-23102, 23510-79277 (καταφύγιο

Στην τοποθεσία Λαγομάνα, ύψ. 1.360 μ., 26 χιλ. από το Βελβεντό, καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Κοζάνης, που διαθέτει 40 θέσεις ύπνου.  Πληροφορίες στο τηλ. 24610-25600 (καταφύγιο)

Στην τοποθεσία Γιούρτα Τούρλας, ύψ. 1.450 μ., 10 χιλ. από Βελβεντό, καταφύγιο του Ο.Σ. Βελβεντού, που διαθέτει 50 θέσεις ύπνου.  Πληροφορίες στο τηλ. 24640-31884.

  Στην τοποθεσία Σαρακατσάνα, ύψ. 1.680 μ., 18 χιλ. από το χ. Ρητίνη, καταφύγιο του Σ.Ε.Ο. Κατερίνης, που διαθέτει 100 θέσεις ύπνου.  Πληροφορίες στο τηλ. 23510-27995

  Στην τοποθεσία Μπάρα Αβδέλας, ύψ. 1.945 μ., 12 χιλ. από το χ. Καταφύγι, καταφύγιο του Σ.Ε.Ο. Κοζάνης με ονομασία «Μερκούρης Κυρατσούς, που διαθέτει 80 θέσεις ύπνου.  Πληροφορίες στο τηλ. 24610-25909»  (Νέζη Νίκου2010:444).

(2) Μηλιά, υψ. 450 μ. οικισμός της κεντρικής Μακεδονίας στα ΝΔ. της Κατερίνης νομού Πιερίας.  Στα 1928 είχε 612 κατοίκους, 1940 > 852, 1951 > 608, 1961 > 765, 1971 > 508, 1981 > 442, 1991 > 423.

Γεγονότα: Το χωριό έχει γράψει ένδοξες σελίδες στην ιστορία των αγώνων του έθνους για ανεξαρτησία.  Το 1690 επαναστάτησαν και έκαναν σκληρό αγώνα εναντίον των Τούρκων.  Από τη Μηλιά κατάγονταν και η οικογένεια των Λαζαίων, που κράτησε το αρματολίκι της περιοχής από το 1750 έως τα 1816, χρονιά που αφάνισε το χωριό ο Αλή Πασάς.

Το 1822, 2 Απριλίου Κυριακή του Πάσχα, περίπου 600 Τούρκοι επιτίθενται εναντίον των συγκεντρωμένων εδώ επαναστατών, υπό τους: Διαμαντή, Λαζαίους, Νικόλαο Κασομούλη, Θεόφιλο Καϊρη, Πολωνό φιλέλληνα λοχαγό Λεζίνσκυ κ.ά., οι οποίοι αναγκάστηκαν να κάνουν τολμηρή έξοδο από τον πύργο για να σωθούν.

Χ. Άνω Μηλιά, οικισμός του νομού Πιερίας, δήμου Πέτρας.  Στα 1940 είχε 62 κατοίκους, στις επόμενες καταγραφές (-), ενώ στα 1991 είχε 43 κατοίκους.

Χ. Κάτω Μηλιά, υψ. 190 μ. του νομού Πιερίας, δήμου Πέτρας.  Στα 1940 είχε 329 κατοίκους1951 > 617, 1961 > 840, 1971 > 1.083, 1981 > 1.053, 1991 > 994.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Νέζη Νίκου1979: Τα Ελληνικά βουνά, ορεογραφία, οδηγός, Αθήνα

Σφήκα Γιώργου1980: Τα βουνά της Ελλάδας, σειρά ελληνική φύση, Αθήνα

Τλούπα Τάκη1981: Από τη γη των ανθρώπων, εκδ. Τρία φύλλα

Τλούπα Τάκη1986: Λάρισα εικόνες του χθες, εκδ. Δημοτική πινακοθήκης Λάρισας Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα, Λάρισα

Τσίπηρα Κώστα1992:Στα Ελληνικά βουνά, οι 50 ωραιότερες πεζοπορικές και οικολογικές διαδρομές, σειρά: Πεζοπορία-ορειβασία, κεφ. 10η διαδρομή: Βελβεντός-Καταφύγι-Φλάμπουρο, εκδ. Νέα Σύνορα, Α.Α. Λιβάνη

Τσίπηρα Κώστα1997: Στα Ελληνικά βουνά, (Γ΄ μέρος), 50+1 ἀγνωστες πεζοπορικές και ορειβατικές διαδρομές, σειρά: Πεζοπορία-ορειβασία, κεφ.12η διαδρομή Άνω Μηλιά-Καταφύγι-Βελβεντός, εκδ. Νέα Σύνορα, Α.Α. Λιβάνη

Χάρτης οδικός (επιμ. Ντρενογιάννη Γιάννη)2003: Η Ελλάδα σε 40+1 χάρτες, φύλλο Κατερίνη, Κοζάνη, Ελασσόνα, Νο 11, εκδ. Δ.Ο.Λ.

Λέτσιου Δημήτρη (Επιμ. Παπαϊωάννου Ηρακλή)2005: Λέτσιος, οδοιπορία στο φως και τη σκιά της Ελλάδας, εκδ. Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης

Ντάσιου Τάκη2005: «Πιέρια Όρη, εικόνες φυσικής ομορφιάς» στο Χειμερινές αποδράσεις, ετήσια έκδοση 2005, σ.404—415, εκδ. EXPLORER E.Π.E.

Νέζη Νίκου2010: Τα Ελληνικά βουνά Γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, τόμος 2, Ηπειρωτική Ελλάδα (Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη), έκδ. Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης-Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη

Σταματελάτου Μιχαήλ, Βάμβα-Σταματελάτου Φωτεινή2012: Γεωγραφικό λεξικό της Ελλάδας, εκδ. Δ.Ο.Λ.

Νομός Πιερίας Μακεδονία, σειρά: Ελλάδα (ιστορία, οικονομία, πολιτισμός, πρόσωπα, γεωγραφία, χάρτες, λαογραφία, μουσεία,), No 32, εκδ. Δομή

Έντυπο 12 σελίδων της Ε.Ο.Ο.Σ. «Το ευρωπαϊκό μονοπάτι μεγάλων διαδρομών Ε4 GR»

Σχετική έκδοση του Ε.Ο.Τ. για το Ε4 (αγγλικά –Γαλλικά)

Έκδοση της Ε.Ο.Ο.Σ. «το ευρωπαϊκό μονοπάτι υπερσυνοριακών διαδρομών Ε4 (το τμήμα Καρπενήσι –Δελφοί)

Άρθρο στο περιοδικό ΚΟΡΦΕΣ του Τάσου Ρήγα, Υπεύθυνου εκ της Ομοσπονδίας για το Ε4, εγκαίνια και η πρώτη διάσχιση αυτού από την Φλώρινα –μέχρι τους Δελφούς.

Advertisements

One thought on “Νωρίς την Άνοιξη μέσα από μια λιακάδα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s