Τρικλάριο ή Σφήκα ή Γκόρμπες  (Gorbes) ή Γόρμπες ή Βόρμπα, ύψ. 1749 μ. στα σύνορα με την Αλβανία

Εισαγωγικό

«Μικρή οροσειρά στη δυτική πλευρά του νομού Φλωρίνης, στα σύνορα με την Αλβανία και δίπλα στη λίμνη Μικρή Πρέσπα.  Αποτελεί την ΝΔ. απόληξη του όρους Βαρνούντα (Περιστέρι).  Παλαιότερα το βουνό λεγόταν Γκόρμπες.  Η κορυφή του λέγεται Μπάρμπα, ύψ. 1.749 μ. ενώ άλλες του κορφές είναι: Καρακόλι, 1.689 μ., Μαύρη Ράχη, 1.394 μ. και Ράϊστα, 1.145 μ.  Ανάβαση γίνεται από το Βατοχώρι, υψ. 880 μ.,, 50 χιλ. από την Φλώρινα, ή  30 χιλ. από την Καστοριά σε 0200ω. περίπου». (Νέζη Νίκου1979:130)

1
Μικρολίμνη, στις όχθες της Μικρής Πρέσπας

Οριοθέτηση – Γεωγραφικά όρια

Ανατολικά χωρίζεται από τη δημοσιά Πισοδερίου – Ανταρτικό με τη ροή του Λαδοπόταμου –κοιλάδα Κορεστείων- που πηγάζει από τον Βαρνούντα (Περιστέρι).  Βόρεια με την Μικρή Πρέσπα, δυτικά με την Αλβανία και νότια με την διάβαση της Κρυσταλλοπηγής.  Το Τρικλάριο αρχίζει ΝΔ. του χωριού Ανταρτικό (Ζέλοβο)  Ένας αυχένας περίπου στα 1.150 μ., κοντά στην τοποθεσία Περβάλι, ενώνει το Τρικλάριο με τον Βαρνούντα.  Ο βορεινός κλάδος του Τρικλάριου ψηλώνει και παίρνει το μεγαλύτερο ύψος του, (κορφή Βάρμπα ή Μέγα Αλέξανδρος, 1.749 μ.) και  οι βορεινές πλαγιές του αποτελούν μέρος του Εθνικού Δρυμού Πρεσπών.

Προσεγγίζοντας το Τρικλάριο ὀρος

Συνεχίζουμε στη δημοσιά και φτάνουμε σε διασταύρωση με ένδειξη δεξιά για το χωριό Βατοχώρι (1) 3 χιλ.  και μετά το χωριό Βατοχώρι, ύψ.880 μ., ακολουθεί η Κρυσταλλοπηγή, υψόμετρο 1.150 μ., απέχει 11 χιλ. και αποτελεί μία από τις πύλες εισόδου στην Αλβανία.  Οδηγεί στην Κορυτσά μέσω Κοπεστίτσας.  Βρισκόμαστε στη νότια πλευρά του Τρικλάριου όρους, στην Κρυσταλλοπηγή και απέναντι της δημοσιάς, στις πλαγιές έχουμε το χωριό Μοσχοχώριο, υψόμετρο 1.180 μ. το οποίο είναι το ακράτατο συνοριακό χωριό.  Ανήκει στο Τρικλάριο όρος και βρίσκεται νότια της κορφής ύψους 1.549 μ.

2
Στον οικ. Οξυά Ι

Το Τρικλάριο όρος, καθώς στέκεται – ορθώνεται  ανάμεσα σε δυο φυσικά περάσματα, βόρεια αυτό του Λαιμού  της Μεγάλης Πρέσπας για Π.Γ.Δ.Μ. και το άλλο νότια της Κρυσταλλοπηγής προς Αλβανία, έπαιξε σημαντικό και ξεχωριστό ρόλο στους αιώνες.

Μετακινούμενοι κτηνοτρόφοι (2).  κυρίως Σαρακατσαναίοι, έρχονται από τη Θεσσαλία  τους μισούς μήνες του χρόνου και γίνονται κι αυτοί Πρεσπιώτες.  Κάθε άνοιξη φέρνουν τα χιλιάδες γιδοπρόβατά τους να βοσκήσουν στα δύο βουνά της Πρέσπας, τη Σφήκα (Τρικλάριο) και τον Βαρνούντα\

3
Στον οικ. Οξυά ΙΙ

Ακολουθώντας το μονοπάτι Ε6

Το βουνό διασχίζει ορεινός δρόμος, που φεύγει από το χωριό Οξιά.  Ανηφορίζει μέσα σε υπέροχα δάση, περνώντας από τοποθεσίες Φτέρη, Αγκαθωτό και φτάνει στο παλιό χωριό Σφήκας (ερείπια), περνώντας από τον Τίμιο Σταυρό.  Ο δρόμος και μαζί μ αυτόν και η χάραξη – σηματοδότηση του μονοπατιού Ε6  απ τα βόρεια συνεχίζει νότια και περνά κάτω από κορφές: Μύτη 1.351 μ. Σέλλας 1.322 μ.  και ακολουθώντας το ρεματάκι διέρχεται από τοποθεσία Καίσαρας για να πέσει στο χ. Βατοχώρι.

4
Μερική άποψη του Τρικλάριου όρους απ την διαδρομή: Οξυά –Σφήκα

Από την Πηνελόπη Ματσούκα, 1999 Πρέσπα, μία ξενάγηση στο τοπίο, τη φύση, τους οικισμούς, τα μνημεία και τα μονοπάτια της Πρέσπας, διαβάζουμε: Τμήμα του Ε6: Οξυά-Σφήκα (2ω.30λ.)  «Το ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε6 διασχίζει τη Βόρεια Ελλάδα από τα δυτικά προς τα ανατολικά (Ηγουμενίτσα –Αλεξανδρούπολη).  Η διαδρομή που αναφέρεται, εντάσσεται στο τμήμα Καστοριά –Φλώρινα.  Από την Καστοριά λοιπόν και μέσω της κοιλάδας των Κορεστείων, το Ε6 φθάνει στους νότιους πρόποδες του όρους Τρικλάριο (Σφήκα), το οποίο δρασκελίζει από το χαμηλότερο σημείο του, τον αυχένα της Σφήκας.  Το χωριό Σφήκα, φωλιασμένο σε μια εύφορη λεκάνη με νερά, ήταν ένα εύρωστο χωριό με 350 περίπου κατοίκους στη δεκαετία του 1930, ισοπεδώθηκε όμως από βομβαρδισμούς στο τέλος του εμφυλίου και οι κάτοικοί του αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης.  Σήμερα ανάμεσα στα ελάχιστα ερείπια των πλινθόχτιστων σπιτιών ξεκαλοκαιριάζει ένας κτηνοτρόφος από τη Θεσσαλία με το κοπάδι του.  Ένας ήσυχος χωματόδρομος (που συνήθως κλείνει το χειμώνα) συνδέει τη Σφήκα με την Οξυά, διασχίζοντας δάση με οξυές και βελανιδιές χαμηλότερα.  Το μήκος της διαδρομής είναι 7 χιλ., που απαιτούν 0230ω. αν ανεβαίνει κανείς από την Οξυά αφού έχει να καλύψει 400 περίπου μέτρα υψομετρικής διαφοράς» (Ματσούκα Πηνελόπη1999: 26)

5
Αγριολούλουδο του βουνού

Ακολουθώντας τη διαδρομή Οξυά -Σφήκα

Στο βουνό διακρίνουμε δύο κομμάτια, το ένα  στα βόρεια είναι δασωμένο και χαμηλότερο, στο ανατολικό μέρος βγάζει κορφές ύψ. 1.494 μ. και στα δυτικά την ψηλότερή του κορφή, 1.749 μ.   Ο δρόμος ξεκινά από το χ. Οξιά και αρχικά οδηγεί νότια, ενώ αργότερα γυρίζει σε ΝΑ. κατεύθυνση μέσα σε δάση.  Στη συνέχεια του δρόμου, σ ένα σημείο, αφού έχει πάρει ύψος διχαλώνει.  Στα δεξιά φεύγει για να βγει στα γυμνά (ψηλές κορφές), όπου και ποιμενικές εγκαταστάσεις: Δαούλα στάνη και στη συνέχεια προς την ψηλότερη κορφή Βάρμπα.  Στα αριστερά οδηγεί σε 5 χιλ. από την διχάλα, στο χ. Σφήκα ερείπια.  Φτάνουμε στο διάσελο, λαιμός, όπου μονοπάτι οδηγεί ανατολικά στο ύψωμα Μαύρη Ράχη, 1.394 μ.  Με κατεύθυνση βόρεια ανηφορίζουμε σε παλιό μονοπάτι αρχικά, ρόγγια (ξέφωτα) με σπαρμένα στάρια και μετά οδηγεί  έξω από το δάσος οξιές και βελανιδιές, ψηλώνει και ξανοίγει ο τόπος, όμορφος τόπος, για να φτάσει κανείς στην κορφή Δίκορφο, 1.494 – 1.493 μ.  Πάνω της παλιά πολυβολεία και γούπατα σκαμμένα.  Απ εδώ ωραία θέα προς την Μικρή Πρέσπα.  Στα δυτικά, ο γυμνός όγκος της ψηλής κορφής Μέγα Αλέξανδρος, και δρομίσκοι τυλίγονται γύρω της.  Ανάβαση μπορεί να γίνει και απ εδώ, απλώς είναι κάμποση απόσταση μέχρι εκεί.  Πρέπει να χάσεις ύψος και μετά να το ξαναπάρεις.  Μεσολαβεί το φυσικό χώρισμα της ρεματιάς, που πέφτει στον κόλπο της Λάτσιστας.  Μέσω αυτής της ρεματιάς επικοινωνούσαν τα χωριά Σφήκα (Μπέσφινα) και Κρανειές (Όροβνικ).  Ο κύριος όγκος, το ψηλό τμήμα του είναι γυμνό πάνω από τα 1.500 μ.  Παλαιότερα τσοπάνηδες έβγαζαν κοπάδια τους στα ψηλώματα, αλλά στις μέρες μας έχουν μειωθεί.  Στα δυτικά του Τρικλάριου, πάνω από τα 1.500 μ., υπάρχουν λάκκες, βοσκοτόπια για ζωντανά.  Διάφορες κορφές, εκτός της ψηλής Μέγας Αλέξανδρος, 1.749 μ. είναι Μαυροβούνι, 1.582 μ., Φαλακρά, 1.741 μ.,  Αγιονέρι, 1.390 μ., Δίκορφο, 1.494 μ. – 1.493 μ., Ανώνυμες: 1.394 μ., 1.351 μ., 1.322 μ.  Μέσα σ  αυτό το εκτεταμένο ανάγλυφο, υπάρχουν νερά και αποτελούν ιδανικό βοσκότοπο.  Διακρίνουμε δε τις τοποθεσίες: Παρατηρητήριο, Λεπτοκαρυές, Λιβάδια Μοσχοχωρίου, Χωράφια του Βασίλη, Φόρτωμα, Λάκκες και Μακρύλοφος και τις βρύσες –πηγές: Βρύση Κυρούλα, Μπάρα και Μοσχοβρύση..   Από το χωριό Μοσχοχώρι υπάρχουν μονοπάτια καλής βατότητας, που ανεβαίνουν στα Λιβάδια Μοσχοχωρίου και στην κορφή Μέγα Αλέξανδρος, 1.749 μ.

6
Στον οικ. Τρικλάριο (Σφήκα), υπολείμματα οικιών Ι

Ξαναγυρίζουμε – επιστρέφουμε στο διάσελο Τίμιος Σταυρός, όπου στις πλαγιές του σκοντάφτεις κάθε λίγο και λιγάκι σε θέσεις παλαιών πολυβολείων και σε σωρούς από πέτρες.  Απ το διάσελο πέφτουμε στο χωριό Σφήκα (Τρικλάριο ή Μπέσφινα), και σε υψόμετρο 1.150 μ. σε ερείπια παλαιότερου οικισμού.  Τα παλιά σπίτια του χωριού Σφήκα είναι καμωμένα με πλίνθινα τοίχια, ενώ στο μέσον, ξεχωρίζει ένα μεγάλο πέτρινο οίκημα χωρίς στέγη.  Ότι έχει απομείνει απ το παλιό χωριό είναι τα όρθια τοίχια.  Η βλάστηση είναι οργιαστική και σκεπάζει, αντικαθιστά την ανθρώπινη απουσία, λες και θέλει να καλύψει πληγές και μοναξιά.  Τα συνθήματα που είναι γραμμένα στους τοίχους από τον εμφύλιο γεμίζουν πόνο. Γύρω και προς τα ανατολικά και νότια το μέρος είναι ανοικτό και διακρίνουμε καλλιέργειες.  Ένα μεγάλο υπόστεγο, πιθανά για προφύλαξη – προστασία κοπαδιών από καιρό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αναγκαστική διανυκτέρευση.  Η πηγή-βρύση λίγο πιο κάτω απλά στάζει, καλοκαιριάτικα, ευτυχώς έστω κι αυτό.  Η πορεία μας ακολουθεί την φυσική πορεία που επιβάλλει ο χώρος, ανηφορίζει για να πέσει στα πίσω χωριά Τίρνοβο και Κώτας.

Από την άλλη μεριά, απ την πλευρά της λίμνης, Μικρής Πρέσπας, ακολουθώντας πορεία από το χωριό Μικρολίμνη, Κόλπος Λάτσιστας, Ερείπια Κρανιές (Δρένοβο), μονοπάτι, διέρχεται τα σύνορα παραλίμνια και συνεχίζοντας βρίσκεται κανείς στην Αλβανία.  Τα πρώτα χωριά της είναι: Ζάγκραντες και Τρεν στην κοιλάδα του ποταμού Δέβολις, που πηγάζει από το βουνό Μοράβα και χύνεται στη Μαλική λίμνη (Γκιόλ –Μάλικ).  Στο χάρτη της ΑΝΑΒΑΣΗΣ μετά το φράγμα της Μικρής Πρέσπας, το πρώτο γειτονικό χωριό στην Αλβανία είναι το Σουέτς»

«Αν ο Άγιος Γερμανός ήταν και είναι το διοικητικό κέντρο της κάτω Πρέσπας τον προηγούμενο και τον παρόντα αιώνα, η Δρεάνουβα (=Δρένοβο = Δρέανας τόπος), παλιό όνομα του χωριού Κρανιές, ήταν η διοικητική και εμπορική πρωτεύουσα της περιοχής της Μικρής Πρέσπας μέχρι το 1882.  Δρέανα λεγότανε στα βλάχικα, το στενό νότιο τμήμα της Μικρής Πρέσπας.  Από τις Κρανιές λοιπόν περνούσε η διάβαση (αλογόστρατα) Πισοδέρι –Πρεβάλι –Οξυά –Κρανιές –Τρεν –Μπίγλιστα –Κορυτσά –Δεβόλη.  Το 1872 έγινε η αμαξιτή οδός Πισοδέρι –Κρυσταλλοπηγή –Μπίγλιστα και αχρήστευσε την ως τότε χρησιμοποιούμενη οδό που ανεβοκατέβαινε τα πυκνοδασωμένα βουνά.  Το χωριό σιγά –σιγά μαράζωσε και με τον εμφύλιο εγκαταλείφθηκε  Σήμερα, μόνο δυο –τρεις πετρότοιχοι παραμένουν όρθιοι, της εκκλησιάς και του δημοτικού σχολείου, προσφέροντας τρύπες για τις φωλιές κλειδωνάδων και καλόγερων.  Τα κοπάδια προβάτων και γιδιών της Μικρoλίμνης βόσκουν στα χορταριασμένα λιβάδια που κάποτε ήταν η πλατεία του χωριού.  Εκεί όπου σταματούσαν τα καραβάνια των εμπόρων, που πήγαιναν στην Κορυτσά και ξεκούραζαν τα άλογά τους ή διηγούνταν ιστορίες για το πώς ξέφυγαν απ τους ληστές που συνάντησαν στο δρόμο» (Κατσαδωράκη Γιώργου1966: 51-53)

7
Στον οικ.Τρικλάριο (Σφήκα), ερείπια  ΙΙ

«Ο δρόμος που ένωνε παλιά (τρεις χώρες Π.Δ.Γ.Μ., Αλβανίας και Ελλάδας) το Μοναστήρι με την Κορυτσά περνούσε από τα χωριά της Πάνω Πρέσπας.  Μετά το Πισοδέρι κατηφόριζε στο Ζέλοβο (Ανταρτικό), ανεβοκατέβαινε το λόφο Πρεβάλι και, αφού διέσχιζε το δάσος της Σέλτσας, κατέληγε στο χωριό Οξυά.  Η Οξυά, μικρό χωριό ιδρυμένο από Αρμάνους (Βλάχους) λεγόταν Μπουκοβίκιᾱ, από το μπούα(ς)=στόμιο, κόμη αυχένος γιατί από εκεί ο δρόμος ανηφόριζε τις δασωμένες υπώρειες της Σφήκας, περνούσε από τα κεραμιδοκάμινα, έφτανε στον μικρό αυχένα της Λάτσιστας και κατεβαίνοντας στον μικρό μυχό ακολουθούσε βραχώδες μονοπάτι δίπλα στη λίμνη, που κατέληγε στις Κρανιές.  Σήμερα η Οξυά είναι συνοικισμός της κοινότητας Καρυών και, αν εξαιρέσει κανείς τη Μηλιώνα, είναι ο μικρότερος οικισμός στην Πρέσπα»  (Κατσαδωράκη Γεωργίου1997: 53)

8
Ο κόλπος της Λάτσιστας της Μικρής Πρέσπας

Ο Τσιακμάκης Βασίλης, 1997, 1.200 χιλιόμετρα με τα πόδια (διασχίζοντας την ελληνική μεθόριο από την Ήπειρο μέχρι τον Έβρο σε 44 μέρες), σ.100—104), «πιάνει» τη διαδρομή από τον οικ. της Κρυσταλλοπηγής για να ανέβει και ΝΑ διασχίσει το Τρικλάριο όρος:  «Η Κρυσταλλοπηγή Φλώρινας (Σμαρδάσι), υψ. 1.130 μ. είναι χτισμένη στα ριζά του υψώματος Ρουσελίτσα, 1.502 μ. του Τρικλάριου.  Είναι καθαρό βλαχοχώρι που μετοικήθηκε το 1957 από Βλάχους κτηνοτρόφους της Πρέβεζας και της Θεσπρωτίας, μετά τη διάλυση του παλιού χωριού κατά τον εμφύλιο.  Σήμερα η Κρυσταλλοπηγή είναι γνωστή κυρίως για το τελωνείο που υπάρχει εδώ.  Είναι η δεύτερη μετά την Κακαβιά επίσημη είσοδος της Αλβανίας στην Ελλάδα.  Παίρνουμε ένα χωματόδρομο με ΒΔ. κατεύθυνση, που στην αρχή διασχίζει περιοχή με διάφορα μαντριά και σε 0030ω. από το χωριό, μας βγάζει σ ένα μικρό αυχένα, όπου βρίσκεται και το ξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου, υψ. 1.300 μ.  Κάπου εδώ βρισκόταν παλιότερα το χ. Μοσχοχώρι, θύμα του εμφυλίου κι αυτό.  Τώρα πια, μόνο κάτι λιγοστά στυλωμένα λιθάρια ξέμειναν να σχηματίζουν ετοιμόρροπες γωνίες, προσπαθώντας μάταια ν αποφύγουν το χωνευτήρι του χρόνου και του κουρνιαχτού.  Εξάλλου, στο σημείο  αυτό διακλαδίζεται και ο δρόμος με το αριστερό σκέλος να οδηγεί σε αδιέξοδο (κτηνοτροφικός δρόμος) και το δεξιό ανηφορικό να πλησιάζει σχεδόν 100 μ. κάτω από την κορυφή Βάρμπα και να σταματάει επίσης.  Λογικά στρίψαμε δεξιά και σε 0015ω. πάλι δεξιά σ ένα παλιό λιθόστρωτο μονοπάτι, που ανηφορίζει μέσα σε μια λεκανωτή λάκκα, ανάμεσα σε παλιές πεζούλες με ξερολιθιά (παλιά χωράφια Μοσχοχωρίου).  Κάποια στιγμή, σύντομα, βλέπουμε προς τα βορειοανατολικά το μικρό κώνο της κορυφής να διαγράφεται αχνά στον ορίζοντα.  Ακολουθούμε διάφορα γιδόστρατα με πολλά ανέβα – κατέβα, μέσα από ατέλειωτα πρασινωχρά θαμνολίβαδα, με μικρές δροσερές οάσεις δένδρων στα κοιλώματα.  […] Το ζόρισμα στα τελευταία του, τα λιθάρια πληθαίνουν, οι εικόνες παγώνουν, τα πολυβολεία, τα συρματοπλέγματα, τα καραούλια, οι οβίδες, οι κρατήρες από τις βόμβες, ο πόλεμος πάλι, η κορυφή μοιάζει να ΄ρχεται..  Κάθε κορυφή στα σύνορα φυλάει ξέχωρα το δικό της αίμα, κάθε κορυφή στα σύνορα έχει ψυχή και κλαίει..  Έπειτα από 0400ω. περίπου άνετο περπάτημα, από την Κρυσταλλοπηγή, πατάμε στη ψηλότερη κορυφή Βάρμπα του Τρικλάριου, υψ. 1.749 μ.  […]  Η κορυφή δεν προσφέρει ιδιαίτερη θέα.  Προς τα ΝΔ. απλώνεται ένα εκτεταμένο οροπέδιο (μέσο ύψος 1.500 μ.) με μικρά λοφοειδή κυρτώματα, που συνεχίζει στα εδάφη της Αλβανίας ως πέρα στα ψηλά βουνά της, ενώ προς τα βόρεια, η απέναντι κορυφή Φαλακρά –η δεύτερη σε ύψος του Τρικλάριου –μας κλείνει το πεδίο προς τις λίμνες.  Αφήνουμε την ψηλότερη κορυφή και κατηφορίζουμε.  Μετά το διάσελο, ροβολάμε δεξιά κάτω στην λάκκα όπου ποτίστρα, η πηγή Κρυούλα, ύψ. 1.620 μ., που χύνεται με ορμή στη στέρνα.  Κατόπιν δεν αργούμε να πιάσουμε τον ανήφορο για την κορφή Φαλακρό.  Βγαίνοντας κατάκορφα, μένουμε έκθαμβοι μπρος στο εξαίσιο θέαμα, που μας προσφέρουν οι Πρέσπες.  Η θέα ανεπανάληπτη, μας αιχμαλώτισε στη θέση αυτή περισσότερο από μία ώρα.  Το απογευματάκι πέφτουμε προς τα βόρεια, στο δασικό δρόμο, που οδηγεί στην Οξυά, στο ύψος μιας στάνης, υψ. 1.430 μ. […].  Εντέλει, 0200ω. μετά τη στάνη, μπαίνουμε στο ημιεγκαταλειμμένο χωριό Οξυά και σε ακόμη 0030ω. στη Μικρολίμνη (Λάγγα) με τον ήλιο μόλις να χάνεται πορφυρός πίσω από το Ξηροβούνι της Αλβανίας»  (Τσιακμάκη Βασίλη1997:100-104)

Τάκης Ντάσιος,  Ιούλιος 1993

Παραπομπές

(1) Οικισμοί:

Μικρολίμνη (Λάγγα):υψ. 850 μ. [ Μικρολίμνη:Το παλιό της όνομα Λανγκ, Λάνγκα, είναι λέξη ομόρριζη των λανγκάνα=έλος, τέλμα λατινικά, llong, llwng = υγρός ουαλλέζικα) και πολλών άλλων συναφών από άλλες γλώσσες.  Η Μικρολίμνη είναι πράγματι παραλίμνιος οικισμός, αλλά ακριβώς πίσω της προς τη μεριά της στεριάς, σώζεται ένα μικρό τέλμα]  (Κατσαδωράκη Γιώργου1996:54)  Οικισμός νομού Φλωρίνης, κοιν. Μικρολίμνης.  Στα 1940 είχε 316 κατοίκους, 1951 > 96, 1961 > 149, 1971 > 114, 1981 > 71, 1991 > 92  Βρίσκεται στο ΒΔ. άκρο του νομού στην όχθης της Μικρής Πρέσπας και απέχει 42 χιλ. από την Φλώρινα.

Οξυά, υψ. 880 μ. νομού Φλωρίνης κοινότης Καρυών, στο ΒΔ. άκρο του νομού, στις δυτικές πλαγιές του Τρικλάριου όρους, πάνω από την ανατολική όχθη της λίμνης Μικρής Πρέσπας.  Απέχει 40 χιλ. ΝΔ. της Φλώρινας.  Στα 1940 είχε 147 κατοίκους, 195 _, 1961> 75, 1971 > 39, 1981 > 25, 1991 > 26

Σφήκα, (έως το 1928 Μπέσφινα), του νομού Φλωρίνης, της κοιν. Σφήκας.  Στα 1940 είχε 294 κατοίκους, 1951 -, έκτοτε δεν αναφέρεται.

Κρυσταλλοπηγή (έως το 1928 Σμάρδεσι, έως το 1940 Κρουσταλλοπηγή), υψ. 1.130 μ. νομού Φλωρίνης, κοιν. Κρυσταλλοπηγής στο ΝΑ. άκρο του νομού προς τα σύνορα, στις ΝΔ. πλαγιές της κορφής Μπούτσι.  Απέχει 50 χιλ. ΝΔ. της Φλώρινας.  Στα 1940 είχε 624 κατοίκους, 1951 -, 1961 > 364, 1971 > 309, 1981 > 265, 1991 > 213.  «Η Κρυσταλλοπηγή Φλώρινας (Σμαρδάσι), υψ. 1.130 μ. είναι χτισμένη στα ριζά του υψώματος Ρουσελίτσα, 1.502 μ. του Τρικλάριου.  Είναι καθαρό βλαχοχώρι που μετοικήθηκε το 1957 από Βλάχους κτηνοτρόφους της Πρέβεζας και της Θεσπρωτίας, μετά τη διάλυση του παλιού χωριού κατά τον εμφύλιο.  Σήμερα η Κρυσταλλοπηγή είναι γνωστή κυρίως για το τελωνείο που υπάρχει εδώ.  Είναι η δεύτερη μετά την Κακαβιά επίσημη είσοδος της Αλβανίας στην Ελλάδα»  (Τσιακμάκη Βασίλη1997:100)

Μοσχοχώριον, Οικ. νομού Καστοριάς κοινότητας Μοσχοχωρίου.  Στα 1940 είχε 488 κατοίκους.  Έκτοτε δεν αναφέρεται.  «το χ. Μοσχοχώρι, θύμα του εμφυλίου κι αυτό.  Τώρα πια, μόνο κάτι λιγοστά στυλωμένα λιθάρια ξέμειναν να σχηματίζουν ετοιμόρροπες γωνίες, προσπαθώντας μάταια ν αποφύγουν το χωνευτήρι του χρόνου και του κουρνιαχτού» (Τσιακμάκη Βασίλη1997:100)

Βατοχώριον (έως 1928 Μπρένιτσα), υψ. 880 μ. νομού Φλωρίνης κοινότητα Βατοχωρίου στο ΝΔ. άκρο του νομού, προς τα όρια με τον νομό Καστοριάς, στις  Β. πλαγιές της κορφής Μπούτσι.  Απέχει 42 χιλ. ΝΔ. της Φλώρινας.  Στα 1940 είχε 770 κατοίκους, 1951 > 232, 1961 > 232, 1971 > 94, 1981 > 54, 1991 > 51

Κράνειαι ή Κρανιές ή [Δρεάνουβα =Δρένοβο = Δρέανας τόπος (Κατσαδωράκη Γιώργου1966:51-53)] υψ. 880 μ. του νομού Φλωρίνης κοινότης Μικρολίμνης στις όχθες της Μικρής Πρέσπας, στα Β.-ΒΔ. του Τρικλάριου όρους.  Στα 1940 είχε 150 κατοίκους, 1951 – έκτοτε δεν αναφέρεται.

(2) Ποιμενικά

«Στη Σφήκα, ανεβαίνει εδώ και πολλά χρόνια μία μόνο οικογένεια κτηνοτρόφων από τα βουνά Αντιχάσια της Θεσσαλίας.  Τα βράδια, στη φωτιά, ο κυρ Γιώργης ο τσέλιγκας, η κεφαλή της οικογένειας, μου διηγήθηκε ιστορίες με αρκούδες, με λύκους, με σκυλιά, απ τα περασμένα κι απ τα πιο πρόσφατα.  Τα παιδιά των κτηνοτρόφων αυτών, μεγαλωμένα μέσα στη φύση, το βουνό και το δάσος, από μικρά βοηθώντας σ όλες τις δουλειές που χρειάζεται μια τέτοια ζωή, από το πήξιμο του τυριού μέχρι το βύζαγμα των αρνιών και μέχρι το «λάλημα» στο πρωινό άρμεγμα μαθαίνουν σιγά –σιγά την αξία της δουλειάς και της συλλογικότητας, της ευθύνης μπροστά σ ένα κοινό σκοπό.  Η Σφήκα είναι πολύ πετρώδες βουνό, με βράχια από άσπρο ασβεστόλιθο και πολύ λίγο έδαφος, κοκκινοχώματα του ασβεστόλιθου.  Το χόρτο εδώ είναι γλυκό, το βουνό είναι ήρεμο όπως λένε οι κτηνοτρόφοι, το γάλα των προβάτων πιο ευωδιαστό και το τυρί πιο νόστιμο.  Όλα αυτά κάνουν τη διαφορά της βλάστησης, που προέρχεται από τη διαφορά στο γεωλογικό υπόστρωμα.  […]  Όταν έρθει ο Ιούνιος, όλοι ξέρουν πως το τσάι του βουνού βγαίνει μόνο στη Σφήκα και στο Βροντερό, στο Τσουτσούλι, δηλαδή στον ασβεστόλιθο… 

Βιβλιογραφία

  • Χάρτης της Γενικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος, Νομός Φλωρίνης, επαρχία Φλωρίνης, κλίμαξ 1: 100.000
  • Νέζη Νίκου1979: Τα Ελληνικά βουνά, ορεογραφία, οδηγός, Αθήνα
  • Καραδέδου Γιώργου, Τσολάκη Πάνου1989: Πρέσπες, εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ»
  • Κατσαδωράκη Γιώργου1996: Πρέσπα, μια ιστορία για τη φύση και τον άνθρωπο, εκδ. Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, Άγιος Γερμανός
  • Τσίπηρα Κώστα1997: Στα Ελληνικά βουνά (Γ’ μέρος) 50+1 άγνωστες πεζοπορικές και ορειβατικές διαδρομές, σειρά: πεζοπορία – ορειβασία, κεφ. 9η διαδρομή: Μάλι –Μάδι (1.655 μ.), σ.71-73, εκδ. «Νέα Σύνορα» Α.Α. Λιβάνη
  • Τσιακμάκη Βασίλη1997: 1.200 χιλιόμετρα με τα πόδια, διασχίζοντας την ελληνική μεθόριο από την Ήπειρο μέχρι τον Έβρο σε 44 μέρες.  Πρόλογος –Επιμέλεια Κώστα Τσίπηρα, σειρά: Πεζοπορία – ορειβασία, εκδ. «Νέα Σύνορα» Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη, Αθήνα
  • Οδηγός και χάρτης1999: Δυτική Μακεδονία Πρέσπα, Βαρνούντας, Τρικλάριο, μια ξενάγηση στο τοπίο, τη φύση, τους οικισμούς, τα μνημεία και τα μονοπάτια της Πρέσπας, κλίμακας 1:50.000 εκδ. ΑΝΑΒΑΣΗ
  • Ντρενογιάννη Γιάννη (Επιμ.)2003:Έδεσσα, Καστοριά, Φλώρινα, Λίμνες Πρεσπών, σειρά Η Ελλάδα σε 40+1 χάρτες, εκδ. Δ.Ο.Λ.
  • Περιηγητικός & πεζοπορικός χάρτης2014: Πρέσπα, Βίτσι, Βόρας, Topo 50, κλίμακας 1: 50.000, εκδ. ΑΝΑΒΑΣΗ
  • Νιτσιάκου Βασίλη2010: Στο Σύνορο «μετανάστευση, σύνορα και ταυτότητες στην Αλβανο-ελληνική μεθόριο, εκδ. Οδυσσέας
  • Σταματελάτου Μιχαήλ, Βάμβα Σταματελάτου Φωτεινή: Ελληνική Γεωγραφική Εγκυκλοπαίδεια, ο τόπος, η ιστορία, ο πληθυσμός του, τόμοι Α’, Β’, Γ’, εκδόσεις Τεγόπουλος –Μανιατέας Α.Ε.
  • Nέζη Νίκου2010: Τα Ελληνικά βουνά, γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, τόμος 2, Ηπειρωτική Ελλάδα, σ 457, εκδ. Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας Αναρρίχησης, Κληροδότημα Αθ. Λευκαδίτη,
  • Χάρτης Albanien, κλίμακας 1: 220.000 world mapping project Albanien, εκδ. Reise Know How.

Advertisements

One thought on “Τρικλάριο ή Σφήκα ή Γκόρμπες  (Gorbes) ή Γόρμπες ή Βόρμπα, ύψ. 1749 μ. στα σύνορα με την Αλβανία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s